فراتاب: کتاب «فهم حمکرانی مشارکتی در جامعه امروز» (Styring og samstyring) نوشته آسبیورن رویسلاند و سیگنی ایرنه وابو، یکی از مهمترین منابع برای فهم شیوههای اداره جامعه و همکاری میان دولت، بازار و جامعه مدنی است. این گزارش تلاش میکند تصویری روشن و قابلفهم از این کتاب ارائه دهد.
«در دنیای پیچیده امروز، هیچ نهادی بهتنهایی نمیتواند همه مسائل را حل کند؛ حکمرانی زمانی موفق است که همکاری و هماهنگی میان بازیگران مختلف شکل بگیرد.» این جمله طلایی، روح اصلی کتاب را نشان میدهد که طی آن نویسندگان در این اثر تلاش کردهاند مفهوم حکمرانی و حکمرانی مشترک را بهزبانی روشن توضیح دهند و نشان دهند که چگونه اداره جامعه دیگر فقط کار دولت نیست، بلکه نیازمند مشارکت سازمانها، شهروندان و بخش خصوصی است. این کتاب برای دانشجویان علوم اجتماعی، مدیریت عمومی و کسانی که میخواهند سازوکارهای اداره جامعه نروژ به عنوان یک نمونه مطالعاتی را بهتر درک کنند، منبعی ارزشمند است.
مشخصات کتاب در یک نگاه
- عنوان کتاب در زبان اصلی: Styring og samstyring: governance på norsk
- ترجمه عنوان به فارسی: حکمرانی و حکمرانی مشترک؛ حکمرانی بهشیوه نروژی
- نویسندگان: آسبیورن رویسلاند (Asbjørn Røiseland) و سیگنی ایرنه وابو (Signy Irene Vabo)
- مترجم: ندارد
- ناشر: Universitetsforlaget
- سال انتشار: ۲۰۱۶ (چاپ دوم)
- تیراژ: اعلام نشده
- تعداد انتشار: چاپ دوم
نویسندگان کتاب در یک نگاه
آسبیورن رویسلاند، استاد برجسته مدیریت عمومی و حکمرانی در نروژ است. او سالها در حوزه سیاستگذاری عمومی، اداره محلی و حکمرانی پژوهش کرده و آثار متعددی در این زمینه منتشر کرده است. سیگنی ایرنه وابو نیز استاد دانشگاه و متخصص در حوزه سیاستگذاری، اداره محلی و مشارکت شهروندان است. او در کنار فعالیتهای دانشگاهی، در پروژههای پژوهشی مرتبط با دولت محلی و شیوههای نوین حکمرانی مشارکت داشته است. همکاری این دو پژوهشگر باعث شده کتاب حاضر ترکیبی از نگاه نظری و تجربه عملی باشد.
محتوا و موضوع کتاب
کتاب مذکور به بررسی مفهوم حکمرانی در جامعه مدرن میپردازد. نویسندگان ابتدا توضیح میدهند که «حکمرانی» با «حکومت» تفاوت دارد؛ حکومت یعنی فرماندادن از بالا، اما حکمرانی یعنی هماهنگی میان بازیگران مختلف برای حل مسائل پیچیده. کتاب نشان میدهد که چرا در دنیای امروز، دولت بهتنهایی نمیتواند همه مشکلات را مدیریت کند و نیازمند همکاری با بخش خصوصی، سازمانهای داوطلبانه و شهروندان است.
در فصلهای مختلف کتاب، مفاهیمی مانند شبکههای حکمرانی، نقش اعتماد، اهمیت مشارکت شهروندان، چالشهای اداره محلی و رابطه میان دولت مرکزی و شهرداریها بررسی میشود. نویسندگان با مثالهای واقعی از نروژ نشان میدهند که چگونه حکمرانی مشترک میتواند کیفیت خدمات عمومی را افزایش دهد و تصمیمگیری را شفافتر و مؤثرتر کند.
در کتاب، مهمترین بحث توضیح تفاوت میان «حکمرانی سلسلهمراتبی و کلاسیک و مدل سنتی» با «حکمرانی شبکهای و مشارکتی» است در مدل سنتی، دولت تصمیم میگیرد و دیگران اجرا میکنند؛ برای مثال وقتی پارلمان قانونی را تصویب میکند و شهرداریها آن را اجرا میکنند اما در حکمرانی شبکهای و مشارکتی تصمیمها از طریق همکاری میان بازیگران مختلف شکل میگیرد. نمونه روشن آن در نروژ «مدل سهجانبه» است؛ جایی که دولت، اتحادیههای کارگری و کارفرمایان درباره دستمزد و سیاستهای بازار کار مذاکره میکنند. در این مدل، قدرت فقط از بالا به پایین اعمال نمیشود، بلکه در یک شبکه میان چند بازیگر توزیع میشود.
کتاب همچنین تأکید میکند که شهرداریها در نروژ صرفاً مجری دستورات مرکزی نیستند، بلکه بازیگران فعال در شبکههای حکمرانیاند. در حوزههایی مانند سیاستهای رفاه، ادغام مهاجران یا توسعه صنعتی محلی، شهرداریها با شرکتها، سازمانهای داوطلبانه و نهادهای دولتی همکاری میکنند. در مناطق نفتی نیز شهرداریها باید میان اشتغال، محیط زیست و توسعه پایدار توازن برقرار کنند. اینجا حکمرانی شبکهای و مشارکتی اهمیت پیدا میکند، زیرا هیچ بازیگری به تنهایی قادر به حل این مسائل پیچیده نیست.
با این حال، نویسندگان فقط به تعریف حکمرانی شبکهای بسنده نمیکنند، بلکه به چالشهای آن نیز اشاره میکنند. یکی از مهمترین چالشها، مسئله پاسخگویی است. وقتی تصمیمها در شبکه گرفته میشود، مشخص نیست در صورت شکست یک پروژه چه کسی مسئول است: دولت، شرکت خصوصی یا شهرداری؟ این موضوع برای دموکراسی اهمیت اساسی دارد. هرچند سطح بالای اعتماد اجتماعی در نروژ به کارکرد حکمرانی شبکهای و مشارکتی کمک میکند، اما مسئله شفافیت و پاسخگویی همچنان مطرح است. بنابراین کتاب نشان میدهد که حکمرانی مدرن فقط فرمان دادن نیست، بلکه مدیریت روابط، اعتماد و تعارض منافع است.
برای روشنتر شدن موضوع، میتوان مثال فرض کنید یک جوان ۱۹ ساله در تروندلاگ به مصرف مواد مخدر روی میآورد، مدرسه را ترک میکند، شغلی ندارد و ارتباطش با خانواده ضعیف میشود. او نه در آموزش است، نه شاغل و نه در فعالیت اجتماعی مشارکت دارد. اگر مدرسه، خدمات سلامت روان، اداره کار و رفاه نروژ و شهرداری با یکدیگر هماهنگ عمل نکنند، این جوان در همان وضعیت باقی میماند. در اینجا مسئله فقط اعتیاد نیست، بلکه بیرون افتادن از ساختارهای اصلی جامعه است؛ مسئلهای که بدون همکاری چندین نهاد قابل حل نیست. و اینجا زندگی هر فردی به تنهایی ارزش زیادی و همه در جامعه با هم هماهمگ شوند تا این جوان به روال عادی زندگی برگردد و اگر موفق نشدن همه مسؤل هستند که او با وجود اعتیاد زندگی ارام تری و بدونه دردسری و بدونه مزاحمت به دیگر شهروندان را داشته باشد.
چرا باید این کتاب را خواند؟
این کتاب برای هرکسی که میخواهد بفهمد «جامعه چگونه اداره میشود؟» ضروری است. زبان کتاب ساده و روشن است و مثالهای واقعی آن کمک میکند مفاهیم پیچیده حکمرانی بهراحتی فهمیده شود. یکی از نقاط قوت کتاب این است که فقط نظریه نمیگوید، بلکه نشان میدهد این نظریهها چگونه در نروژ اجرا میشوند. اگرچه کتاب گاهی اصطلاحات تخصصی دارد، اما ساختار منظم آن باعث میشود خواننده سردرگم نشود. مطالعه این کتاب به دانشجویان، کارمندان بخش عمومی و هر فرد علاقهمند به اداره جامعه توصیه میشود، زیرا کمک میکند نقش دولت، شهروندان و سازمانها را بهتر درک کنیم و بفهمیم چرا همکاری میان آنها برای حل مسائل ضروری است.
نویسنده کافیه مرادی، پژوهشگر حوزه مسائل مدنی اروپا و از اعضای مدرسه روزنامهنگاری فراتاب دوره 17.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
