فراتاب: در ۱۵ آگوست ۲۰۲۱، طالبان با تصرف کابل بار دیگر قدرت را در افغانستان به دست گرفت. از آن زمان با صدور دهها فرمان، حقوق زنان در حوزههایی مانند آموزش، اشتغال، پوشش و حضور در جامعه بهطور گسترده محدود شده است. در این گزارش مهمترین اقدامات طالبان علیه زنان و واکنشهای اعتراضی به آنها مرور میشود.
آغاز محدودیتها و حذف زنان از ساختار حکومت
نخستین مواجهه زنان افغانستان با طالبان، با سرکوب اعتراضات همراه بود. در ۵ سپتامبر ۲۰۲۱، زنان معترض در کابل و هرات در اعتراض به محدودیتهای اعمالشده بر آزادیهایشان به خیابان آمدند اما نیروهای طالبان با شلیک هوایی، گاز اشکآور و اسپری فلفل آنان را متفرق کردند.
دو روز بعد، یعنی در۷ سپتامبر ۲۰۲۱، کابینه طالبان بدون حضور حتی یک زن آغاز به کار کرد. در ادامه و در ۸ سپتامبر احمدالله وثیق، معاون کمیسیون فرهنگی طالبان، ورزش زنان را «نه مناسب و نه ضروری» اعلام کرد.
انحلال وزارت زنان
در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۱، وزارت امور زنان منحل و به وزارت امر به معروف و نهی از منکر تبدیل شد. در ۱۹ سپتامبر نیز به زنان کارمند دولت در کابل اعلام شد که تا اطلاع ثانوی در خانه بمانند و تنها کارکنانی که نمیتوانند با مردان جایگزین شوند اجازه ادامه فعالیت خواهند داشت.
اجباری شدن حجاب و تشدید محدودیتها
در ژانویه ۲۰۲۲ روند اجباری شدن حجاب بهطور رسمی آغاز شد و طالبان نصب بنرهایی را در شهرهای مختلف برای ترویج پوشش مورد نظر خود آغاز کرد.
تفکیک جنسیتی در دانشگاهها
در فوریه همان سال، جداسازی جنسیتی در دانشگاهها اجرایی شد و در نهایت در اواخر آوریل تمامی کلاسها بر اساس جنسیت تفکیک شدند.
جلوگیری از بازگشایی مدارس دخترانه
اما مهمترین تصمیم طالبان در ادامه فرمانهای محدود کننده در۲۳ مارس ۲۰۲۲ اتخاذ شد؛ زمانی که تنها یک روز پیش از آغاز سال تحصیلی، از بازگشایی مدارس متوسطه دخترانه عقبنشینی کرد و دختران از ادامه تحصیل محروم شدند. این تصمیم با اعتراض زنان در کابل و محکومیت گسترده جامعه جهانی همراه شد.
در ۳ می ۲۰۲۲ نیز محدودیتهای تازهای برای رانندگی و سفر زنان اعمال شد؛ از جمله توقف صدور گواهینامه رانندگی و الزام همراهی مرد محرم برای سفرهای بیشتر از ۴۵ مایل.
ممنوعیت تحصیل و اشتغال زنان
در ۲۱ دسامبر ۲۰۲۲، طالبان تحصیل زنان در دانشگاهها را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرد؛ تصمیمی که با اعتراض دانشجویان در کابل و جلالآباد روبهرو شد.
چهار روز بعد اشتغال زنان در تمامی سازمانهای غیردولتی داخلی و بینالمللی ممنوع شد؛ اقدامی که فعالیت بسیاری از نهادهای امدادرسان را مختل کرد.
این محدودیت در ۴ آوریل ۲۰۲۳ به سازمان ملل نیز گسترش یافت و زنان افغان از فعالیت در دفاتر این سازمان محروم شدند. شورای امنیت سازمان ملل با تصویب قطعنامه ۲۶۸۱ خواستار لغو فوری این ممنوعیت شد.
در ۳ می ۲۰۲۳ نیز طالبان با جلوگیری از حضور پزشکان زن در آزمونهای تخصصی وزارت بهداشت، مسیر آموزش پزشکان متخصص زن را محدود کرد.
قانون امر به معروف و تشدید کنترل اجتماعی
در ۲۱ اوت ۲۰۲۴، قانون ۳۵ مادهای امر به معروف و نهی از منکر به اجرا درآمد. این قانون، حجاب کامل را برای الزامی کرد، حضور زنان در بسیاری از فضاهای عمومی را به همراهی محرم مشروط ساخت و شنیده شدن صدای زنان در فضای عمومی را ممنوع دانست.
اگرچه به دلیل فضای شدید امنیتی اعتراضات خیابانی گستردهای شکل نگرفت، اما زنان افغان در داخل و خارج از کشور با صدور بیانیه، کارزارهای مجازی و تجمع در کشورهای مختلف مخالفت خود را با این قانون اعلام کردند.
تداوم اعتراضات زنان
در ۹ ژوئن ۲۰۲۶، بازداشت زنان و دختران به بهانه «بدحجابی» در هرات به اعتراضات گستردهای انجامید. معترضان با شعارهایی مانند «نان، کار، آزادی» و «آموزش حق ماست» به سیاستهای طالبان اعتراض کردند. نیروهای طالبان برای متفرق کردن جمعیت تیراندازی کردند که در نتیجه آن دو نفر کشته، چندین نفر زخمی و شماری نیز بازداشت شدند.
با وجود چهار سال محدودیتهای گسترده، اعتراضها و کنشهای مدنی زنان افغانستان متوقف نشده است. بازداشتهای خودسرانه، محرومیت از آموزش و اشتغال، محدودیت در دسترسی به خدمات درمانی و وابسته کردن حضور زنان در جامعه به همراهی محرم، بخشی از سیاستهایی است که زندگی زنان افغانستان را تحت تأثیر قرار داده است. با این حال، زنان افغان همچنان در داخل و خارج از کشور به اشکال مختلف به این محدودیتها اعتراض میکنند.
نویسنده: فائزه پیری از اعضای مدرسه روزنامهنگاری فراتاب
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
