فراتاب: جامعه ایران در شرایط فعلی، به دلیل نابسامانیهای اجتماعی و اقتصادی، با مشکلات فزایندهای از قبیل افزایش فقر، بیکاری و بیثباتی مواجه است که کاهش رفاه برای اکثریت جامعه و افزایش آسیبهای اجتماعی را به همراه داشته است. علاوه بر آن، این وضعیت منجر به ایجاد تضادها و شکافهای اجتماعی عمیقی شده که به موجب آن احساس نارضایتی همراه با احساس بیگانگی از جامعه رو به افزایش است.
از آنجا که حل هر یک از مشکلات جامعه، اعم از اقتصادی و فرهنگی، بدون مشارکت آحاد افراد جامعه از طبقات مختلف محکوم به شکست است، از اینرو برای حل مسائل اجتماعی نیازمند سطحی از همبستگی هستیم. در این کتاب که به کوشش «زهرا موحدی ساوجی» گردآوری شده، «مؤسسه رحمان» تلاش کرده است با بحث درباره زوایای پنهان این حوزه و تکمیل نقایصی که در تحلیل پدیدههای اجتماعی وجود دارد، به فهم عمیقتری از جامعه دست یابد.
مشخصات کتاب در یک نگاه
- نام کتاب: جامعه ایران و مسئله همبستگی
- مولف: زهرا موحدی ساوجی
- سال انتشار: ۱۴۰۲
- انتشاراتی: نشر دگر
نویسنده کتاب
زهرا موحدی ساوجی نویسنده ایرانی و متولد سال ۱۳۷۲ است. در این اثر، پژوهشهای افراد گوناگونی از جمله غلامرضا کاشی، دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، آرمان ذاکری، ابراهیم حاجیانی و محمد فاضلی، جامعهشناس، و عمادالدین باقی، پژوهشگر دین و حقوق بشر، حول مسائل مرتبط با همبستگی اجتماعی ارائه شده است.
محتوای کتاب
کتاب جامعه ایران و مسئله همبستگی با تمرکز بر گسیختگی اجتماعی، حاصل نشستهای تخصصی مؤسسه رحمان است و میکوشد با نگاهی تحلیلی به ریشهها، نمودها و راههای برونرفت از وضعیت کنونی بپردازد.
در بخش نخست، محمدجواد غلامرضا کاشی همبستگی را از منظر سیاسی بررسی کرده و آن را پدیدهای دوگانه میداند که میتواند هم فرصتساز و هم بحرانآفرین باشد؛ بسته به اینکه چگونه در عرصه سیاست مدیریت شود.
آرمان ذاکری در بخش دوم، سیر تاریخی همبستگی از انقلاب و جنگ تا شکلگیری شکافهای ساختاری در حوزههای سیاست، فرهنگ، مصرف و نیروی کار را تحلیل کرده و کاهش عوامل وحدتبخش را توضیح میدهد.
در بخش سوم، غلامرضا ظریفیان بر پیوند دین، عدالت و خیر عمومی تأکید کرده و انسجام پایدار را در گرو عدالتمحوری و توجه به منافع همگانی میداند.
عمادالدین باقی در بخش چهارم، حاکمیت قانون را شرط بنیادین بقای جامعه معرفی کرده و تضعیف قانون و بیاعتنایی به آن را زمینهساز خشونت و فروپاشی اجتماعی میخواند.
ابراهیم حاجیانی در بخش پنجم، انسجام ملی را مبتنی بر سه عنصر هویت مشترک، ارزشهای هنجاری و منافع مشترک دانسته و آن را پیشنیاز امنیت و توسعه پایدار معرفی میکند.
محمد فاضلی در بخش ششم، مسئله آب را نه یک بحران مقطعی، بلکه چالشی ساختاری میداند که به عدالت، فقر، بیکاری و کارآمدی حکمرانی پیوند خورده و بر سطح همبستگی اثر میگذارد.
در بخش پایانی، وحید سهرابیفر تحول سبکهای دینداری و شکاف میان شریعت و سبک زندگی را نشانه تغییرات عمیق اجتماعی دانسته و درباره پیامدهای آن برای انسجام اجتماعی هشدار میدهد.
چرا این کتاب؟
خواندن این کتاب را پیشنهاد میکنم، زیرا به مسئلهای میپردازد که ریشه بسیاری از بحرانهای امروز جامعه ایران است؛ یعنی گسیختگی اجتماعی و ضعف همبستگی. این اثر تنها توصیف وضعیت موجود نیست، بلکه با رویکردی تحلیلی و چندبعدی، مسئله را از منظر سیاسی، اجتماعی، دینی، حقوقی و حتی زیستمحیطی بررسی میکند.
تنوع نویسندگان باعث شده است مخاطب با نگاهی تکبعدی مواجه نباشد و بتواند ابعاد مختلف مسئله را مقایسه و نقد کند. کتاب نشان میدهد همبستگی صرفاً یک مفهوم اخلاقی یا شعاری نیست، بلکه به عدالت، قانون، هویت ملی، منافع مشترک و کارآمدی حکمرانی گره خورده است.
همچنین با بررسی نمونههای تاریخی پس از انقلاب، تصویری واقعبینانه از روند شکلگیری و تضعیف انسجام اجتماعی ارائه میدهد. طرح مسئله آب و تحولات دینداری نیز نشان میدهد که همبستگی تنها مسئلهای سیاسی نیست، بلکه در سبک زندگی و منابع حیاتی جامعه نیز ریشه دارد.
نویسنده: معصومه (هستی) احمدی، پژوهشگر در علوم سیاسی و عضو مدرسه روزنامهنگاری فراتاب
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
