فراتاب: «اسطورهها بنیان همه آیینها، قوانین و نظمهای کیهانی هستند. بدون اسطوره، هیچ فرهنگی پایدار نمیماند.» (برگرفته از متن کتاب) چرا انسانها در همهی زمانها و مکانها اسطوره میسازند؟ آیا نژادپرستی نوعی اسطورهسازی مدرن محسوب میشود؟ انسان به دنبال معنا در دنیای امروز است و به عبارتی دیگر گویی اسطوره، پوشیدن لباس کهنه بر تن مفاهیم مدرن است.
با ظهور علم و عقل گرایی، تصور میشود انسان اسطورهسازی را کنار گذاشته ولی حقیقت این است که اسطورهسازی در ناخودآگاه فرهنگی انسان مدرن ادامه دارد ولی به شکلی متفاوت. مثل تقدس دادن به ملت، نژاد، علم و ایدئولوژی، فرمانسازی ستارگان سینما و سیاستمداران، چهرههای علمی و... دین نه فقط یک سیستم اعتقادی، بلکه شیوهای از بودن در جهان است. دین به انسان اجازه میدهد تا میان بینظمی و نظم، پوچی و معنا، مرگ و جاودانگی پلی بزند. در تفکر الیاده دین بازتاب عمیقترین لایههای وجودی بشر است.
مشخصات کلی کتاب
- عنوان کتاب در زبان اصلی: Traité d’histoire des religions
- عنوان کتاب در زبان فارسی: رساله در تاریخ ادیان
- نویسنده: میرچا الیاده (Mircea Eliade)
- زبان اصلی: فرانسوی
- سال انتشار: ۱۹۴۹
- موضوع: دینپژوهی، اسطورهشناسی، پدیدارشناسی دین
- مترجم به فارسی: بهمن سرکاراتی
- ناشر فارسی: انتشارات خوارزمی
- حجم کتاب : ۴۲۰ صفحه (در ترجمهی فارسی)
در مورد نویسنده
میرچا الیاده (1907-1986) متفکر، نویسنده، مورخ ادیان و اسطورهشناس برجستهی رومانیایی بود. الیاده یکی از چهرههای تأثیرگذار قرن بیستم در زمینهی تاریخ ادیان، پدیدارشناسی دین و اسطورهشناسی تطبیقی بود. او تحصیلاتش را در فلسفه و زبانهای شرقی آغاز کرد و مدتی نیز در هند زندگی کرد، جایی که با سنتهای عرفانی هندوییسم آشنا شد؛ تجربهای که تأثیر عمیقی بر آثار بعدیاش گذاشت.
پیام کتاب
یکی از سوالاتی که در سالهای اخیر در بین افراد مختلف به وجود آمده این است که «آیا نژادپرستی، خودبرتر بینی فرهنگی و قومیتی همان تلاش انسان برای اسطوره سازی است؟» مطالعه عمیق کتاب رساله در تاریخ ادیان تا حد زیادی میتواند جواب این سوال را بدهد.
در دنیای مدرن وقتی دین سنتی کنار میرود انسان دست به ساخت روایتهای جدید میزند، او ترسها و آرزوهای خود را به مفاهیمی انتزاعی مثل «ملت»، «هویت»، «نژاد» و... فرافکنی میکنند در این بین یکی از خطرناکترین لباسهایش نژادپرستی است.
به عبارتی ایدئولوژی نقش دین را بازی میکند، با مناسک روایت آفرینش (تاریخ با شکوه ملت)، قهرمان (رهبران سیاسی، نژادی)، دشمن (بیگانگان، مهاجر، اقلیتها، اقوام دیگر)، وعده نجات (بازگشت به دوران طلایی، پیروزی نژاد برتر). این روایتها اگرچه ظاهرا مدرن هستند ولی از همان نیاز به معنا تغذیه میشوند.
نویسنده گزارش: نیکا کامینسکی از اعضای مدرسه روزنامهنگاری فراتاب، دوره هفدهم.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
