فراتاب: تکنولوژی افسار گسیخته انسان را با محیط زیستش بیگانه کرده و اگر در طول تاریخ و خصوصا دهەهای اخیر قوانینی جهت جلوگیری از این افسارگسیختگی وضع نمیشد با سرعت بیشتری بە نابودی زمین نزدیک میشدیم.
امروزە افزایش یکباره جمعیت، رشد صنعت و مصرف زدگی سبب شده که حفاظت از محیط زیست بە یکی از مهمترین دغدغەهای بشر تبدیل گردد، بە همین جهت اندیشمندان تلاش نمودەاند با وضع قوانین جهانی تعامل بین انسان و محیط زیست را تنظیم نمایند. در ایران نیز تلاشهایی شدە اما دلایل متفاوتی، اجرای حقوق محیط زیست را با چالشهای جدی مواجه نموده است. این گزارش به سیر تحول در قانونگذاری در حوزه محیط زیست ایران اختصاص پیدا کرده است.
کانون شکار در سال ١٣٣٥
پس از انقلاب مشروطه، پیشنویس قانونی کوتاه بەعنوان نخستین قانون رسمی و فراگیر درباره شکار توسط «منوچهر ریاحی» نوشته شد و در بهمن ۱۳۳۵ به تصویب مجلس سنای وقت رسید و بر اساس این قانون «کانون شکار ایران» تشکیل شد. ریاحی در کتاب خاطراتش مینویسد با توجه بە اینکه افراد زیادی در سراسر کشور به شکار میپرداختند و بخش زیادی از آنها فاقد توانایی خواندن و نوشتن بودند در نوشتن این پیشنویس تلاش داشته که متنی کوتاه، ساده و قابل درک برای همه مردم ایران بنویسد.
شکاربانی و نظارت بر صید در سال ١٣٤٦
سال ۱۳۴۶ نقطه عطفی در تاریخ حفاظت از محیط زیست ایران است، در این سال سازمان شکاربانی و نظارت بر صید به عنوان نهادی دولتی با وظایف گستردهای جایگزین کانون شکار شد.
سازمان حفاظت محیط زیست در سال 1٣٥٠
در تاریخ 12 بهمن 1350 قانون تجدید تشکیلات و تعیین وظایف سازمانهای وزارت کشاورزی و منابع طبیعی بە تصویب رسید که در ماده ٤ این قانون نام سازمان شکاربانی و نظارت بر صید، بە سازمان حفاظت محیط زیست تغییر یافت.
تصویب قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در سال ١٣٥٣
در ٢٨ خرداد ١٣٥٣ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در ٢١ ماده و ٩ تبصره توسط مجلس شورای ملی، به تصویب رسید. بر اساس این قانون وظیفه حفاظت، بهبود و بهسازی محیط زیست و پیشگیری از آلودگیها و اقدامات مخرب بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست گذاشتە شد.
اصلاحیه سال ١٣٧١
در آبان ١٣٧١، قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، توسط مجلس شورای اسلامی اصلاح شد که در آن تغییراتی در برخی از مواد قانون داده شد از جمله ماده ٢، که ریاست شورای عالی حفاظت محیط زیست را به رئیس جمهور و اعضای آن را به وزرای مشخصی اختصاص داد، و در بند ٣ آمده است که کلمه «نخستوزیر» مذکور در ماده ۷ حذف و به جای آن کلمه «رییس جمهور» جایگزین میگردد.
فهرست قوانین و احکام منسوخ در سال ١٣٩٩
در سال ١٣٩٩، تعدادی قانون و حکم منسوخ به منظور بهروزرسانی و حذف احکام قدیمی و منسوخ در نظام حقوقی کشور در حوزههای مختلف از جمله محیط زیست تصویب شد. این مصوبات نشان دهنده تلاش برای بهروزرسانی قوانین و مقررات کشور بود تا نظام حقوقی کشور کارآمدتر و بهروزتر شود.
جمعبندی
ایران در زمینه تحول و دگرگونی در قوانین زیست محیطی تلاشهایی نموده اما بە دلیل ضعف در اجرای قوانین، فقدان آگاهی عمومی و تضاد منافع اقتصادی و محیط زیستی، امروزه با چالشهای جدی در این زمینه مواجه شدە است و با یک نگاه اجمالی به نظر میرسد مهمترین اشکالی که در این میان وجود دارد قدیمی بودن این قوانین میباشد و اصلاحیههای انجام شده در سالهای اخیر نیز بیشتر در راستای تغییر عناوین و سلسه مراتب بودە تا تغییرات اساسی و زیرساختی در حوزە حقوق محیط زیست.
نویسنده پیام فتاحی، فعال محیط زیست و از اعضای کلاس روزنامهنگاری فراتاب – دوره 16.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
