فراتاب: زبان کُردی با تمام لهجهها ۱.۲۰۰.۰۰۰ کلمه و با احتساب دسته واژه های این زبان جمعا با ۱.۶۰۰.۰۰۰ کلمه و بعد از زبانهای فنلاندی و کره ای، غنیترین زبان به حساب میآید، بدون شک هر ملتی برای برقرار کردن ارتباط و تبادل فرهنگی در زمینههای مختلف، جدا از زبان خود دانستن زبانهای دیگر را نیاز میداند و از این طریق میخواهد به ملتهای دیگر وصل شود. در این زمینه ترجمه کلمات از راه نوشتن قاموس لغات خدمتی بینظیر و تاثیر گذار میباشد. در این گزارش به ۱۱ جلد فرهنگ لغات کُردی به زبانهای خارجی میشود که تنها مثل نمونه به نامهای آنها اشاره میشود.
۱. سال ۱۹۶۵/فرهنگ جویس بلو
این فرهنگ نامه ویژه زبان کُردی شمالی، کرمانجی به زبان فرانسی و انگلیسی هست که سال ۱۹۶۵ چاپ شده، اثر جویس بلو و در بر گیرنده ۶,۲۷۷ کلمه است.
۲. سال ۱۹۶۶/فرهنگ وهبی و ادموندز
این فرهنگ ویژه زبان انگلیسی به کُردی میانی، سورانی اثر توفیق بگ و سی.جی ادموندز میباشد، در دانشگاه آکسفورد سال ۱۹۶۶ و بار دوم در سلیمانیه سال ۲۰۰۲ به چاپ رسیده و در بر گیرنده ۷,۱۹۲ کلمه میباشد.
۳. سال ۲۰۰۶/ فرهنگ آکسفورد نوێ
این فرهنگ ویژه زبان کُردی به انگلیسی و اثر سلام ناوخوش میباشد، سال ۲۰۰۶ در چاپخانه روشنبیری اربیل در تیراژ ۳۰۰۰ جلد به چاپ رسیده است.
۴.سال۲۰۰۶/فرهنگ آزادی
این فرهنگ ویژه زبان انگلیسی به کُردی است، صاحب این اثر دکتر محمد رشید قرهداغی میباشد، سال ۲۰۰۶ در چاپخانه احسان تهران به چاپ رسیده و شامل ۱,۲۴۱ صفحه میباشد.
۵. سال۲۰۰۷/پیشکێن کوردی
این فرهنگ ویژه زبان کُردی شمالی، کرمانجی به زبانهای انگلیسی و عربی است، نویسنده آن ابراهیم رمضان زاخویی میباشد، در سال ۲۰۰۷ چاپ شده و دربرگیرنده ۱,۴۲۲ کلمه میباشد.
۶. سال ۲۰۱۰/فرهنگ اندیک
این فرهنگ ویژه زبان انگلیسی به کُردی و شامل حوزههای تخصصی کشاورزی، گیاه شناسی و پرندگان میباشد، صاحب آن حسن حمد اندیکی و در سال ۲۰۱۰ در اربیل توسط چاپخانە موکریانی چاپ و ۵,۴۹۰ کلمه را دارا میباشد.
۷.سال۲۰۱۰/فرهنگ پزشکی دَوَن
این فرهنگ ویژه زبان انگلیسی، عربی و کُردی میباشد که در برگیرنده علم پزشکی است، سال ۲۰۱۰ آکادمی کُردی در چاپخانه حاجی هاشم در اربیل آن را چاپ نموده است.
۸. سال ۲۰۱۱/فرهنگ علم تکنولوژی
این فرهنگ ویژه زبان انگلیسی به کُردی میانی، سورانی میباشد، سال ۲۰۱۱ زیر نظر دانش پژوهان و استادان کُرد در آکادمیای کُردی به چاپ رسیده و در برگیرنده ۱,۷۲۱ کلمه میباشد.
۹.سال۲۰۱۵/فرهنگ کوردستانیکا
این فرهنگ از بزرگترین فرهنگها از لحاظ حجم کلمات است، توسط علی جوشنی و ویژه زبان انگلیسی به کُردی میانی، سورانی و فارسی میباشد. سال ۲۰۱۵ در انتشارات مانگ چاپ شده و در برگیرنده ۸۷,۲۸۱ کلمه میباشد.
۱۰. سال ۲۰۱۵/فرهنگ ژیان
این فرهنگ ویژه زبان انگلیسی به کُردی میانی، سورانی و فارسی است، نویسنده آن عبدالله عبداللهزاده میباشد، در سال ۲۰۱۵ چاپ شده و ۱۴,۲۳۷ کلمه را دارا میباشد.
۱۱. سال ۲۰۱۹/فرهنگ نوهکان
این فرهنگ ویژه زبان عربی به کُردی میانی، سورانی است، نویسنده آن عثمان محمد میباشد و در سال ۲۰۱۹ توسط
چاپخانهی سنوور در اربیل به چاپ رسیده و در برگیرنده ۸,۸۸۶ کلمه است.
گزارش به زبان کُردی
ئاوڕدانەوەیەک لە 11 بەرگ فەرهەنگنامەی زمانی کوردی بۆ زمانەکانە دەرەکییەکان
زمانی کوردی بە هەموو شێوەزارەکانییەوە کۆی گشتی1,200,000 وشە و بە هەموو دەستەواژەکانییەوە دەگاتە 1,600,000 وشە کە لە دوای زمانی فینلاندی و کۆریایی دەوڵەمەندترین زمان دێتە ئەژمار، بێگومان هەر نەتەوەیەک بۆ سازدانی پەیوەندی و ئاڵوگۆڕیی چاندی لە بوارە جیاجیاکانەوە، جیا لە زمانی خۆی پێویستی بە زانینی زمانەکانی تریشە و لەو ڕێگایەوە دەیهەوێت بە نەتەوەکانی ترەوە ببەستێرەتەوە. لەو بوارەدا، وەرگیڕانەوەی وشەکان لەڕێگای نووسینەوەی فەرهەنگی وشە خزمەتێکی بەرچاو و کاریگەرە.
لەو ڕاپوورتەدا ئاماژە بە 11 بەرگ فەرهەنگی کوردی بە زمانە دەرەکییەکان دەکرێت کە تەنیا وەک وێنە، ناوەکانیان لە بەر چاو گیراون.
- ساڵی 1965/فەرهەنگی جۆیس بلەو
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی کوردیی باکووری,کورمانجی بۆ فەڕەنسی و ئینگلیزی کە لە ساڵی 1965 لە چاپ دراوە. خاوەنەکەی "جۆیس بلەو"ە و 6277 وشە لە خۆ دەگرێت.
- ساڵی1965/فەرهەنگی وەهبی و ئەدمۆندز
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی ئینگلیزی بۆ کوردیی ناوەڕاست، لە لایان تۆفیق بەگ و سی.جەی ئەدمۆندز نووسراوە و لە زانکۆی ئاکسفۆرد ساڵی 1966و جاری دووهەم لە سلێمانی ساڵی 2002 لە چاپ دراوە و 7192 وشە لە خۆ دەگرێت.
3 . ساڵی 2006/فەرهەنگی ئەکسفۆردی نوێ
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی کوردی بە ئینگلیزی. خاوەنی ئەم فەرهەنگە "سەلام ناوخۆش"ە و ساڵی 2006 لە چاپخانەی ڕۆشەنبیری هەولێر لە 3000 دانەدا لە چاپ دراوە.
- ساڵی 2006/فەرهەنگی ئازادی
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی ئینگلیزی بە کوردی، خاوەنەکەی دوکتۆر "حەمەڕەشید قەرەداخی"یە، ساڵی 2006 لە تاران چاپەمەنی ئیحسانی لە 1241 لاپەڕەدا لە چاپی داوە.
- ساڵی 2007/فەرهەنگی پیشکێن کوردی
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی کوردیی باکووری,کورمانجی بە ئینگلیزی و عەڕەبی، خاوەنەکەی "ئیبراهیم ڕەمەزان زاخۆیی"یە و لە ساڵی 2007 لە چاپ دراوە و 1422 وشە لە خۆ دەگرێت.
- ساڵی 2010/فەرهەنگی ئەندێک
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی ئینگلیزی بۆ کوردی کە بابەتی کشتوکاڵ، گیانەوەران و باڵندە باس دەکات، خاوەنەکەی "حەسەن حەمەد ئەندێکی"یە و ساڵی 2010 لە هەولێر دەزگای موکریانی لە چاپی داوە و 5490 وشە لە خۆ دەگرێت.
- ساڵی2010/فەرهەنگی پزیشکی دەوەن
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی ئینگلیزی، عەڕەبی، کوردی کە هەڵگری زانستی پزیشکیە و ساڵی 2010 ئاکادێمیای کوردی لە چاپخانەی حاجی هاشم لە هەولێر لە چاپی داوە.
- ساڵی 2011/ فەرهەنکی تەکنۆڵۆژیای زانیاری
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی ئینگلیزی بۆ کوردیی ناوەندی، ساڵی 2011 لە ژێر چاوەدێری زانسپەروەران و مامۆستایانی کورد لە ئاکادێمیای کوردی لە چاپ دراوە و 1721 وشە لە خۆ دەگرێت.
- ساڵی2015/ فەرهەنگی کوردستانیکا
ئەو فەرهەنگە یەکیک لە گەورەترین فەرهەنگەکان لە بواری قەبارەی وشەیە کە لە لایان"عەلی جەوشەنی" لە زمانی ئینگلیزی بۆ کوردیی ناوەڕاست و فارسی نووسراوە، ساڵی 2015 چاپەمەنی مانگ لە چاپی داوە و هەڵگری 87,281 وشەیە.
- ساڵی2015/فەرهەنگی ژیان
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی ئینگلیزی بۆ کوردیی ناوەندی و فارسی، نووسەری ئەو فەرهەنگە"عەبدوڵڵا عەبدوڵڵا زادە"یە و ساڵی 2015 لە چاپ دراوە و 14,237 وشە لە خۆ دەگرێت.
11.ساڵی2019/فەرهەنگی نەوەکان
ئەو فەرهەنگە تایبەتە بە زمانی عەڕەبی بۆ کوردیی ناوەندی,سۆرانی، لە لایان محەممەد عوسمان نووسراوەتە و ساڵی 2019 لە چاپخانەی سنوور لە هەولێر لە چاپ دراوە و 8886 وشە لە خۆ دەگرێت.
نویسنده هیوا رحماننژاد از اعضای کلاس روزنامهنگاری فراتاب – دوره 16.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
