فراتاب: کتاب «تاریخ مدرن کردها» (The Modern History of the Kurds)، نوشتهی پژوهشگر بریتانیایی دیوید مکداول، یکی از جامعترین و ماندگارترین آثار در زمینهی تاریخ سیاسی و اجتماعی درباره کُردها در خاورمیانه است. این اثر که نخستینبار در سال ۱۹۹۶ منتشر شد، اکنون در چاپهای جدید خود، تحولات پس از ۲۰۱۴ از جمله ظهور داعش، جنگ سوریه و نقش کُردها در تحولات منطقه را نیز پوشش میدهد.
مکداول با رویکردی منصفانه و مستند، کوشیده است تا تاریخ کُردها را فراتر از روایت رسمی دولتها و با تکیه بر منابع میدانی، تحلیلهای آکادمیک و مشاهدات میدانی ارائه دهد.
ساختار کتاب؛ از امپراتوری عثمانی تا کوبانی
کتاب در چند بخش اصلی به بررسی تحولات تاریخی کردها در چهار کشور ترکیه، عراق، ایران و سوریه میپردازد. نویسنده از سقوط امپراتوری عثمانی و توافقنامه سایکس-پیکو آغاز میکند و با روایت پیچیدگیهای دوره رضاشاه در ایران، کودتای بعثیها در عراق، سرکوبهای دولت ترکیه و وضعیت بغرنج کُردهای سوریه، تصویری چندلایه از تاریخ سیاسی کردها ارائه میدهد.
بخشهای پایانی کتاب، تحولات مربوط به پ.ک.ک، اتحادیه میهنی، حزب دموکرات کردستان عراق و جنبشهای زنان کُرد را بررسی میکند. همچنین نقش نیروهای پیشمرگه در مبارزه با داعش و مقاومت تاریخی کوبانی نیز در نسخه جدید کتاب گنجانده شده است.
روایتِ بیطرف، نقدهای درونی
مکداول نهتنها نگاهی عینی و آکادمیک به تاریخ دارد، بلکه در برخی موارد نیز به نقاط ضعف درونی جنبشهای کُردی اشاره میکند؛ از جمله اختلافات داخلی، فرقهگرایی، یا وابستگیهای خارجی که در دورههایی، موجب تضعیف مبارزات ملیگرایانه شدهاند.
همین نگاه منتقدانه بههمراه احترام به هویت کُردی، باعث شده این کتاب به عنوان منبعی معتبر نزد پژوهشگران، روزنامهنگاران و فعالان مدنی مطرح باشد.
وضعیت ترجمه در ایران؛ موجود، اما ناکامل
گفتنیست که این کتاب، در ایران با ترجمهی ابراهیم یونسی و تحت عنوان «تاریخ معاصر کُرد» توسط انتشارات دیدار منتشر شده و تاکنون چند بار تجدید چاپ شده است. اما این ترجمه متعلق به نسخهی قدیمی کتاب (قبل از تحولات دهه ۲۰۱۰) است و به مسائل مهمی مانند ظهور داعش، نقش کُردها در سوریه، یا رویدادهایی چون رفراندوم استقلال اقلیم کردستان نمیپردازد. نسخههای جدید کتاب تاکنون بهصورت رسمی در ایران ترجمه نشدهاند و بهنظر میرسد دسترسی به آنها، جز از طریق منابع غیررسمی یا زبان اصلی، ممکن نباشد.
ارزش پژوهشی و رسانهای کتاب
کتاب مکداول با برخورداری از منابع معتبر، تحلیل ساختاری و پرهیز از کلیشهسازی، میتواند نهتنها منبعی برای پژوهشگران حوزهی علوم سیاسی و روابط بینالملل باشد، بلکه برای خبرنگاران، نویسندگان و فعالان مدنی نیز الهامبخش باشد. توجه ویژهی نویسنده به نقش زنان در مقاومت، وضعیت زبان مادری، اقلیتزدایی و مسئله خودمختاری، این اثر را به کتابی زنده و روزآمد بدل کرده است.
تاریخ مدرن کردها نه فقط کتابی دربارهی گذشته، بلکه روایتی از حال و آیندهی یک کُردها در خاورمیانه است. اثری که با نثری دقیق و نگاهی ژرف، پیچیدگیهای تاریخی، سیاسی و فرهنگی یکی از بزرگترین اقلیتهای خاورمیانه را در متنی تحلیلی و خواندنی عرضه میکند. خواندن این کتاب، بهویژه در شرایط امروز منطقه، ضرورتی برای هر فعال و تحلیلگر آگاه است.
نویسنده: شیما یوسفی از اعضای کلاس روزنامهنگاری فراتاب – دوره 16.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
