فراتاب در این گزارش نشان میدهد طی 25 دوره مختلف لیگ برتر ایران 12 استان هرگز نمایندهای در آن نداشتهاند و همچنین چهار استان تهران، اصفهان، آذربایجان شرقی و خوزستان با داشتن نیمی از کل تیمهای لیگ برتر در ادوار مختلف دارای یک انحصار پرتامل بوده و هستند!
فراتاب: لیگ برتر فوتبال ایران از سال ۱۳۸۰ آغاز شد تا رویای فوتبال باشگاهی حرفهای را به سراسر کشور ببرد. منتهی این رویا در رقابت ۲۵ ساله بیشتر در سلطه چند استان قدرتمند باقی مانده است و بسیاری از استانها هرگز نتوانستهاند حتی یک نماینده به سطح اول فوتبال کشور معرفی کنند. آیا لیگ برتر فوتبال ایران در طول ۲۵ دوره ای که برگزار شده توانسته توازنی جغرافیایی میان استانهای کشور برقرار کند یا همچنان در سیطره چند استان خاص باقی مانده است؟ در این گزارش به این موضوع میپردازیم که هر فصل لیگ چند استان و هر استان چتد نماینده داشتند را مرور خواهیم کرد:
وضعیت استانها در 25 دوره مختلف لیگ برتر
- لیگ یکم (۱۳۸۱_۱۳۸۰)؛ ۷ استان – ۱۴ تیم: تهران (۵)، اصفهان (۲)، فارس (۲)، خراسان رضوی (۱)، گیلان (۲)، آذربایجان شرقی (۱)، خوزستان (۱)
- لیگ دوم (۱۳۸۲_۱۳۸۱)؛ ۷ استان – ۱۴ تیم: تهران (۲) اصفهان (۲) فارس(۲) خراسان رضوی(۱) گیلان(۱) مازندران(۱)
- لیگ سوم (۱۳۸۳_۱۳۸۲)؛ ۷ استان – ۱۴ تیم: تهران (۵) خوزستان(۲) اصفهان (۲) فارس (۲) گیلان (۱) خراسان رضوی(۱) مازندران (۱)
- لیگ چهارم (۱۳۸۴_۱۳۸۳)؛ ۷ استان – ۱۴ تیم: تهران (۶) خوزستان(۲) اصفهان(۲) فارس (۲) گیلان(۲) خراسان رضوی(۱) مازندران (۱)
- لیگ پنجم (۱۳۸۵_۱۳۸۴)؛ ۸ استان – ۱۶ تیم: تهران (۶)خوزستان(۲)اصفهان(۲) فارس(۲)گیلان(۱) خراسان رضوی(۱) مازندران(۱) یزد(۱)
- لیگ ششم (۱۳۸۶_۱۳۸۵)؛ ۷ استان – ۱۶ تیم: تهران(۷)خوزستان(۲) اصفهان(۲) فارس(۲) گیلان (۱) خراسان رضوی(۱) کرمان (۱)
- لیگ هفتم (۱۳۸۷_۱۳۸۶)؛ ۹ استان – ۱۸ تیم: تهران(۶) خوزستان(۲) اصفهان (۲) فارس(۲) گیلان(۲) خراسان رضوی(۱) کرمان (۱) کرمانشاه(۱) همدان (۱)
- لیگ هشتم (۱۳۸۸_۱۳۸۷)؛ ۹ استان – ۱۸ تیم: تهران (۵) خوزستان(۲) اصفهان(۲) فارس (۲) گیلان(۲) کرمان(۱) قم (۱) همدان (۱)
- لیگ نهم (۱۳۸۹_۱۳۸۸)؛ ۱۱ استان – ۱۸ تیم: تهران (۶) خوزستان(۲) اصفهان(۲) فارس(۱) گیلان(۱) خراسان رضوی(۱) قم(۱) همدان(۱) آذربایجان شرقی (۱) بوشهر(۱)
- لیگ دهم (۱۳۹۰_۱۳۸۹)؛ ۱۰ استان – ۱۸ تیم: تهران (۶) خوزستان(۲) اصفهان(۲) آذربایجان شرقی(۲) گیلان (١) کرمان(۱) قم (۱) همدان (۱) بوشهر (۱) البرز(۱)
- لیگ یازدهم (۱۳۹۱_۱۳۹۰)؛ ۱۰ استان – ۱۸ تیم: تهران(۴) اصفهان(۲) خوزستان(۲) کرمان(۲) گیلان(۲) بوشهر(۱) فارس(۱) قم (۱) البرز(۱)
- لیگ دوازدهم (۱۳۹۲_۱۳۹۱)؛ ۱۱ استان – ۱۸ تیم: تهران(۴) اصفهان(۲) خوزستان(۲) گیلان(۲) آذربایجان شرقی(۱) فارس(۱) قم(۱) لرستان(۱) کرمان(۱) هرمزگان(۱) البرز(۱)
- لیگ سیزدهم (۱۳۹۳_۱۳۹۲)؛ ۹ استان – ۱۶ تیم: تهران(۴) خوزستان(۲) اصفهان(۲) گیلان(۲) فارس(۱) مس(۱) قم(۱) البرز(۱) آذربایجان شرقی(۲)
- لیگ چهاردهم (۱۳۹۴_۱۳۹۳)؛ ۹ استان – ۱۶ تیم: تهران (۵) خوزستان(۳) اصفهان(۲) گیلان(۱) آذربایجان شرقی(۲) البرز(۱) قم(۱) خراسان رضوی(۱)
- لیگ پانزدهم (۱۳۹۵_۱۳۹۴)؛ ۸ استان ۱۶ تیم: تهران(۵) خوزستان(۳) اصفهان(۲) گیلان(۱) آذربایجان شرقی(۲) خراسان رضوی(۲) البرز(۱) قم(۱)
- لیگ شانزدهم (۱۳۹۶_۱۳۹۵)؛ ۷ استان – ۱۶ تیم: تهران (۴) آذربایجان شرقی(۳) خوزستان(۳) اصفهان(۲) خراسان رضوی(۲) قم (۱) البرز(۱)
- لیگ هفدهم (۱۳۹۷_۱۳۹۶)؛ ۸ استان – ۱۶ تیم: تهران(۴) خوزستان(۳)اصفهان(۲)آذربایجان شرقی(۲) خراسان رضوی(۲) بوشهر(۱) گیلان(۱) البرز(۱)
- لیگ هجدهم (۱۳۹۸_۱۳۹۷)؛ ۹ استان – ۱۶ تیم: تهران (۳) خوزستان(۴) آذربایجان شرقی(۲) اصفهان(۲) خراسان رضوی(۱) بوشهر(۱) مازندران(۱) گیلان(۱) البرز(۱)
- لیگ نوزدهم (۱۳۹۹_۱۳۹۸)؛ ۹ استان – ۱۶ تیم: تهران(۳) خوزستان(۴) خراسان رضوی (۱) خوزستان(۴) اصفهان(۲) آذربایجان شرقی(۲) بوشهر(۱) البرز(۱) کرمان(۱) مازندران(۱)
- لیگ بیستم (۱۳۹۹–۱۴۰۰)؛ ۹ استان – ۱۶ تیم: تهران(۳) اصفهان(۲) خوزستان(۳) آذربایجان شرقی(۲) البرز(۱) مازنداران(۱) کرمان (۲) مرکزی (۱) خراسان رضوی(۱)
- لیگ بیستویکم (۱۴۰۱_۱۴۰۰)؛ ۹ استان – ۱۶ تیم: تهران(۴) خوزستان(۳) اصفهان(۲) آذربایجان شرقی(۱) فارس(۱) کرمان (۲) خراسان رضوی(۱) مازندران(۱) مرکزی (۱)
- لیگ بیستودوم (۱۴۰۲_۱۴۰۱)؛ ۸ استان – ۱۶ تیم: تهران(۴) اصفهان(۲) خوزستان(۳) آذربایجان شرقی(۱) کرمان (۳) گیلان(۱) مازندران (۱) مرکزی (۱)
- لیگ بیستوسوم (۱۴۰۳_۱۴۰۲)؛ ۹ استان – ۱۶ تیم: تهران(۴) اصفهان(۲) خوزستان(۳) آذربایجان شرقی(۱) مازندران(۱) گیلان(۱) مرکزی (۱) قزوین (۱) کرمان (۲)
- لیگ بیستوچهارم (۱۴۰۴_۱۴۰۳)؛ ۱۱ استان – ۱۶ تیم: تهران(۳) خوزستان(۲) اصفهان(۲) کرمان (۲) آذربایجان شرقی(۱) قزوین (۱) مرکزی (۱) مازندران(۱) گیلان(۱) لرستان(۱) یزد(۱)
- لیگ بیستوپنجم (۱۴۰۴_۱۴۰۵)؛ ۱۱ استان – ۱۶ تیم: تهران (۳) آذربایجان شرقی (۱) اصفهان(۲) خوزستان(۲) کرمان (۲) یزد(۱) لرستان (۱) فارس (۱) قزوین (۱) گیلان (۱) مرکزی (۱)
استانهای دارای نماینده و تعداد تیمهای متفاوت
در مجموع این ۲۵ دوره لیگ برتر استانهای زیر نماینده داشتهاند:
- تهران (۹تیم): استقلال، پرسپولیس، پاس، پیکان، نفت تهران، راهآهن، هوادارو استیل آذین
- اصفهان (۲ تیم): سپاهان، ذوبآهن
- خوزستان (۶تیم): فولاد، نفت آبادان، استقلال خوزستان، نفت مسجدسلیمان، پارس جم جنوبی جم استقلال اهواز و نفت آبادان
- آذربایجان شرقی (۴ تیم): تراکتور، ماشینسازی، گسترش فولاددتبریز و شهرداری تبریز
- فارس (۲ تیم): برق شیراز، فجر سپاسی
- گیلان (۴ تیم): ملوان، پگاه، داماش و سپید رود رشت
- خراسان رضوی (۳تیم): ابومسلم، پدیده/شهرخودرو ، پیام
- کرمان (۳ تیم): مس کرمان، گلگهر سیرجان مس سرچشمه
- قم (۱ تیم): صبا
- بوشهر (۱ تیم): شاهین
- همدان (۱ تیم): پاس همدان
- مازندران (۱ تیم): نساجی
- مرکزی (۱ تیم): آلومینیوم اراک
- لرستان (۲ تیم): خیبر خرمآباد_ گهر درود
- قزوین (۲ تیم): شمسآذر_پیکان (تیم پیکان بصورت مقطعی کوتاه)
- یزد (۲تیم): چادرملو و شهید قندی
- البرز (۱ تیم): سایپا پس از انتقال
- کرمانشاه (۱ تیم): شیرین فرازکرمانشاه
استانهای بدون نماینده در کل ادوار
۱۲ استان مختلف کشور هرگز نمایندهای در لیگ برتر فوتبال نداشتهاند که عبارتند از: آذربایجان غربی، اردبیل، ایلام، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، زنجان، سمنان، سیستان و بلوچستان، کردستان، گلستان و کهگیلویه و بویراحمد.
نتیجهگیری: لیگ ملی یا لیگ چند استان؟
بررسی پراکنده در جغرافیای لیگ برتر فوتبال ایران نشان میدهد فوتبال ایران هنوز «ملی» نشده است. استانهای تهران، اصفهان، خوزستان و آذربایجان شرقی تقریباً همیشه در لیگ حاضر بودهاند و مجموعاً نزدیک به نیمی از تیمهای لیگ را در اختیار داشتهاند. در مقابل، بیش از یکسوم کشور حتی یک بار هم طعم حضور در سطح اول را نچشیدهاند.
این نابرابری نشاندهنده ضعف در سرمایهگذاری و توسعه فوتبال پایه در بسیاری از مناطق است. اگرچه در دو دوره اخیر ورود استانهایی مانند لرستان، قزوین و یزد، نوری در تاریکی روشن کرده، اما تداوم این روند نیازمند به برنامهریزی و حمایت جدی فدراسیون و وزارت ورزش و اسپانسرهای قدرتمند است.
گزارش از شیرزاد براخاصی از اعضای کلاس روزنامهنگاری فراتاب
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
