فراتاب: در حالی که هنر تجسمی کردستان در گفتمان مسلط هنر خاورمیانه و نگاه غربی بهعنوان ابژهای حاشیهای نادیده گرفته شده، آیا کتاب «تاریخ هنر کردستان» توانسته این تاریخ را بازخوانی و هویت هنر تجسمی کُردها را احیا کند؟
۱2 سال تحقیق و یک هدف روشن، بازگشت به ریشههای فراموششده هنر کردستان. میکاییل رحمانی در «تاریخ هنر کردستان» از صخرهنگارههای باستانی تا نقاشیهای مدرن امروز، تلاش میکند هویتی گمشده را زنده کند؛ هویتی که قرنها در سایه مانده و اکنون با نگاهی نو دیده میشود.
بشارالعیسی از نقاشان اثرگذار در جنبش نقاشی کُردها، اهل دارباسیا و ساکن پاریس، درباره کتاب اینگونه نوشته است: «سرگذشت هنرهای زیبا، کتاب میکاییل رحمانی، نُتهای آوازی است که امواج جغرافیایی از کرمانشاه تا قوس زاگرس-توروس را با گذر از ایستگاههای جاده ابریشم در برمیگیرد؛ جغرافیایی که با هویتی روشن، چشماندازی از بلندای خورشید تا کیمیای خاک را به مشاهده میخواند.»
مشخصات کتاب در یک نگاه
کتاب تاریخ هنر کردستان، نوشتهی میکاییل رحمانی، اثری پژوهشی و جامع در حوزه هنر بومی و فرهنگ تصویری مناطق کردنشین ایران است. این کتاب در فروردینماه ۱۴۰۴ توسط پژوهشکده کردستانشناسی – انتشارات دانشگاه کردستان در شهر سنندج به چاپ رسیده است.
اثری که در ۵۳۸ صفحه و در قطع وزیری، با جلد گالینگور (سخت) و طراحی گرافیکی ساده اما حرفهای منتشر شده و حاصل بیش از ۱۲ سال تحقیق مستقل نویسنده در زمینهی تاریخ هنر و زیباییشناسی اقوام کرد است.
نویسنده کتاب
میکاییل رحمانی، متولد ۱۳۶۶ در سنندج، هنرمند و پژوهشگر هنر معاصر است. از جمله فعالیتهای او میتوان به اجرای پرفورمنس «خزان» در گالری تاش سنندج، دبیری سالانه هنر معاصر سنندج و سخنرانی و ارائه مقاله در سمینار هنر کردها (۱۳۹۴، دیاربکر) اشاره کرد. وی همچنین نویسنده کتاب «زیباییشناسی چیا» (نشر رامان، ۱۳۹۷) است.
پیام اصلی کتاب
کتاب «تاریخ هنر کردستان» با نگاهی تحلیلی و ساختارمند، روند شکلگیری و دگرگونی هنر در این سرزمین را از صخرهنگاریهای زاگرس در دوران پارینهسنگی تا تجربههای نوگرایانه و معاصر دنبال میکند. نویسنده در فصول آغازین به هنرهای پیشاتاریخی و تمدنهایی چون هوری، کاسی و ماد پرداخته و در ادامه، به بررسی هنر کردستان در دوران میاندوره دوم میپردازد. هنر کُردها در دربار آققویونلوها، هنر مروانیان، مکتب موصل، مکتب جزیرا و دیگر جریانهای هنری از جمله موضوعات مطرحشده در این بخشاند. فصل پایانی نیز به بازخوانی نقاشی مدرن و جریانهای معاصر در شهرهایی چون سنندج، حسکه و سلیمانیه اختصاص دارد. در این کتاب، گفتمانهایی چون تاریخ هنر، باستانشناسی هنر، مدرنیسم، هنر معاصر، دیاسپورا، هنر فمینیستی و رسانههای نوین، بنیانهای نظری و تحلیلی پژوهش را شکل میدهند.
برداشتهای من از کتاب
مطالعه کتاب «تاریخ هنر کردستان» برای من تجربهای فراتر از مواجهه با یک روایت تاریخی بود. خواندن این کتاب، فرصتی بود برای درک هنر کردستان نه فقط به عنوان میراثی تاریخی، بلکه به عنوان روایتی پویا و زنده که پیوسته با زمانهاش در گفتگوست. همچنین تلاش برای احیاسازی تاریخ هنر تجسمی کردها که به صورت حاشیهای در خاورمیانه قرار داشت، موضوع قابل تامل و متمایزی بود که در این کتاب انجام میشدَ.
این کتاب را به همه علاقهمندان هنر، تاریخ و فرهنگ پیشنهاد میکنم که میخواهند ارتباط عمیقتر هنر با تاریخ و جامعه کردستان را درک کنند. مطالعه آن فرصتی است برای دیدن هنر از زاویهای نو و شناخت بهتر تحولات فرهنگی این منطقهی غنی.
نویسنده: نسا خانی پژوهشگر حوزه هنر و از اعضای کلاس روزنامهنگاری فراتاب – دوره 16.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
