فراتاب: محمد عابد الجابری، از اندیشمندان نامآور علوم انسانی، در پروژه فکری خود به دنبال شیوهای نو برای حفظ و در عین حال نقد سنت، قلم زده و با ارائۀ نمونههای عینی سعی کرده از یکسو مخاطب را نسبت به «اکنون» خویش آگاه و از دیگر سو دستگاههای فکری مرسوم در نقد حوزه معرفتی را با چالش جدی رو به رو سازد.
«برخی از مدعیان عرب «مدرنیته»... از مواضعی تقلید کردهاند که در واقعیت موجود عربها توجیهپذیر نیست. واقعیت عربِ کنونی از سلطه نوع دیگری از نابخردی رنج میبرد.»
این جملات، نه فقط برای جابری، که برای بسیاری از پژوهشگران حوزه اندیشه عربی-اسلامی، بهعنوان «دشواره»ای مبهم باقی مانده و سالهاست در راستای گرهگشایی از آن گام برمیدارند. کوشش آنان بر این است که به شیوهای، معمای سنت-مدرنیته را حل کنند؛ اما گاه به دام افراط و تفریطهایی افتادهاند که گره بر گره افزوده و انسانِ عربی-اسلامی را هرچه بیشتر در مردابِ سؤالهای بیجواب فرو برده است.
مشخصات کلی کتاب
کتاب «سنت و مدرنیته» در حوزه فلسفه اسلامی، به کوشش سید محمد آلمهدی، توسط انتشارات دنیای اقتصاد در تهران به چاپ رسیده که تاکنون هزار نسخه از این اثر در دو نوبت چاپی تقدیم خوانندۀ فارسیدان گشته است. لازم به ذکر است که نسخه عربی این کتاب بیش از ۱۰ نوبت چاپ را به خود دیده و در میان مخاطبان عربزبان، انقلابی فکری به پا کرده است. قطع «سنت و مدرنیته»، رقعی بوده و مهدی کریمزاده طراحی جلد آن را بر عهده داشته است.
معرفی نویسنده و مترجم
محمد عابد الجابری (۲۰۱۰ ـ ۱۹۳۶) نویسنده، فیلسوف و استاد دانشگاه اهل مراکش با طرح پروژهای فکری تحت عنوان «نقد عقل عربی» در جهان عرب و بلکه جهان اسلام طرحی نو در انداخت. وی برندۀ جایزه ابن رشد در حوزه فلسفه است.
درباره مترجم
سید محمد آل مهدی، خود اصالتاً عرب و اهل اهواز است که کتابهای بسیاری را از متفکران جهان عرب به فارسی ترجمه کرده است.
پیام کتاب
اصلیترین پیام کتاب این است که مدرنیته و سنت دو قطب ناسازگار نیستند، بلکه با رویکردی نقادانه و خردمندانه میتوان به بازخوانی سنت پرداخت و آن را همساز زمانهٔ خود ساخت؛ تنها از این طریق میتوان به مدرنیتهای غیر وارداتی و بومیشده دست یافت. از سوی دیگر، جابری مدرنیته را فرآیندی صرفاً غربی نمیداند، بلکه آن را از مرزهای جغرافیایی فراتر میبرد و در عرصهای جهانی قرار میدهد؛ به شرط آنکه با فرهنگ خودی درآمیزد و از بستر بومی تغذیه کند.
تجربه و تأثیرپذیری شخصی
«سنت و مدرنیته» به همراه دیگر آثار محمد عابد الجابری، بنده و دیگر علاقهمندان به حوزه اندیشه اسلامی و جهان عرب را به تفکری دوباره واداشته و طرز نگاهمان به سنت و پیوند آن با مدرنیته را تعدیل بخشیده است. از مجرای همین نگاه، کتابهای بسیاری پیرامون گسستهای معرفتی-ایدئولوژیک سنت و مدرنیته به رشتهٔ تحریر درآمده و آب راکد، اما پُرعمقِ تأمل و اندیشه در شرق را خروشی دوباره بخشیده است.
نویسنده: ادریس محمدی پژوهشگر حوزه جهان عرب و از اعضای کلاس روزنامهنگاری فراتاب – دوره 16.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
