فراتاب: گزیزه عمر علی امین (گهزیزه عومەر عەلی ئەمین)، یکی از برجستهترین چهرههای تئاتر اقلیم کردستان عراق، از دههی ۱۹۶۰ تاکنون نقشی بیبدیل در گسترش هنرهای نمایشی، ارتقای جایگاه زنان در عرصه فرهنگ، و آموزش نسلهای تازه ایفا کرده است. گزارش پیش رو مروری است بر زندگی و دستاوردهای هنرمندی که تئاتر را نه تنها زیست، بلکه بازآفرینی کرد.
زندگی گزیزه
گزیزه عمر علی امین (گَەزیزە عومەر عەلی ئەمین)، نمایشنامهنویس، بازیگر و فعال فرهنگی اهل اقلیم کردستان (عراق)، در سال ۱۹۶۱ در شهر سلیمانیه به دنیا آمد. او پنجمین فرزند خانوادهای هنرمند بود و پدرش از اهالی فرهنگ و هنر به شمار میرفت. همین زمینه خانوادگی، علاقه به تئاتر را از همان کودکی در وجود او پرورش داد. گزیزه خواندن، نوشتن، بازیگری و هر آنچه با تئاتر مرتبط بود را نزد پدرش آموخت.
گروه نمایش «گزیزه و همراهانش»
در ۹ سالگی او، پدرش گروهی نمایشی را با عنوان «گزیزه و همراهانش» تأسیس کرد. این اقدام، تئاتر را به بخش جدیتری از زندگی گزیزه تبدیل کرد و فرصتی شد تا علاقهاش به هنر نمایش شکلی عینی پیدا کند. او از همان سنین پایین بر صحنه حاضر شد و نخستین تجربه بازیگریاش را در سال ۱۹۶۹، با نمایشی به نویسندگی پدرش، رقم زد. این آغاز، زمینهساز شکلگیری یکی از چهرههای برجسته تئاتر در اقلیم کردستان شد.
در ادامه مسیر حرفهای، او در سال ۱۹۷۴ بهعنوان گوینده در بخش کُردی رادیو بغداد مشغول به کار شد. در سال ۱۹۸۸، تحصیلاتش را در آکادمی هنرهای زیبای بغداد به پایان رساند و پس از آن، سالها در دانشگاه سلیمانیه به تدریس تئاتر پرداخت. او افزون بر آموزش، در وزارت فرهنگ اقلیم کردستان نیز فعالیت داشت و در حوزه هنرهای نمایشی نقشی مدیریتی ایفا کرد.
یکی دیگر از فعالیتهای گزیزه، اجرای برنامهای تلویزیونی بود که از شبکه کرکوک پخش میشد و در آن از چهرههای برجسته فرهنگی دعوت به عمل میآمد. آشنایی او با ماموستا «اسماعیل خیات» ــ چهرهای فرهیخته در فضای فرهنگی کردستان ــ در جریان یکی از همین برنامهها، سرآغاز پیوندی شد که به زندگی مشترک انجامید.
گزیزه از زبان دیگران
«احمد سالار»، از هنرمندان برجسته تئاتر اقلیم کردستان، درباره او میگوید: «گزیزه تئاتر را با شیر مادر از کودکی نوشید. او یکی از کارگردانان، نویسندگان و بازیگران متمایز درامای کُردی است. در آثارش همواره به بیان مشکلات زنان پرداخته و از فعالان برجسته حقوق زنان به شمار میرود.»
همچنین «محمد کریم هورامی»، نویسنده نامآشنای کُرد، دربارهاش مینویسد: «گهزیزه از روشنفکران درامای کُردی است. اگر مستوره کردستانی را سرآمد نویسندگان زن کُرد بدانیم، گزیزه نیز بیتردید از پیشگامان زنان تئاتر در کردستان است.»
صحنهی تئاتر همچنان مکانی ماندگار در زندگی اوست و بستری دائمی برای تداوم فعالیتهای هنریاش فراهم کرده است. او از نخستین زنان کُرد به شمار میرود که نگارش سناریو و کارگردانی یک اثر تلویزیونی را بهطور همزمان بر عهده گرفت. در سال ۲۰۰۴، گروه «گزیزه و همراهانش» را که پیشتر توسط پدرش تأسیس شده بود، دوباره احیا کرد و از آن زمان تاکنون مشغول فعالیت هنری است. او در بیش از ۳۰ اثر تلویزیونی و تئاتری بهعنوان بازیگر نقشآفرینی کرده است.
آثار گزیزه
از جمله آثار مکتوب او میتوان به کتاب «کلوهبهفرهکان، پەنجەکانم ناتەزێنن» اشاره کرد؛ اثری که به بازتاب لحظاتی از زندگی شخصی و هنریاش میپردازد.
آثار گزیزه عمر همواره بر تجارب زیسته و اجتماعی زنان تمرکز داشتهاند و تلاش کردهاند صدای زنان خاموش را از طریق تئاتر به گوش جامعه برسانند. نمایشنامهها و اجراهای او بارها در جشنوارههای داخلی و بینالمللی مورد توجه قرار گرفته و نقدهای مثبت بسیاری دریافت کردهاند.
او همچنین عضو فعال انجمنهای فرهنگی و بینالمللی نویسندگان زن است و نقشی مؤثر در آموزش نسل جوان هنرمندان و گسترش فرهنگ تئاتر در کردستان ایفا کرده است.
گزیزه عمر، نمادی است از پایداری، خلاقیت و تلاش برای بیان واقعیتهای اجتماعی از دریچهی هنر؛ زنی که با قدرت کلمات و صحنه، سکوتها را شکسته و دردهای زنان را بازگو کرده است. او همچنان یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین صداهای فرهنگی کردستان به شمار میرود.
گزارش از نسا خانی از اعضای مدرسه روزنامهنگاری فراتاب / ترم مقدماتی از دوره 16.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
