فراتاب: در سال ۱۹۸۸ رژیم بعث عراق با دستور صدام حسین رئیس جمهور وقت، عملیات انفال را علیه کُردهای این کشور آغاز کرد؛ جنایتی هدفمند و وسیع که در هشت مرحله، جان و خانههای بیش از ۱۸۲ هزار غیرنظامی را گرفت و هزاران روستا را ویران ساخت.
پس از تقسیم کردستان در پایان جنگ جهانی اول توسط کشورهای غربی، کُردها تاریخ پر فراز و نشیبی را دچار شدند. از آن پس، کُردهای عراق برای دستیابی به حقوق خود با حکومت مرکزی وارد نزاع شدند. از این سو، دولت عراق در راستای تعریب کردن کُردها و تغییر ترکیب جمعیتی کردستان دست به عملیات انفال زد. انفال به فرماندهی پسر عموی صدام، «علی حسن مجید» مشهور به «علی شیمیایی» با ترکیب سلاح شیمیایی و توجیه مذهبی یکی از تلخترین جنایات قرن بیستم شد.
انفال واژهای برگرفته از قرآن، تبدیل به رمزی برای پاکسازی کُردها توسط حکومت بعث شد. انفال در قرآن به معنی «مجاز بودن در تعدی به تمامی هستی کفار» در جنگ علیه اوست. لذا، انتخاب هوشمندانه این نام توجیهی برای مشروعیتبخشی به جنایات غیرانسانی رژیم شد به عبارتی دیگر آنها با انتخاب کلمه انفال نوعی تفسیری سوءاستفاده جویانه و در تضاد با قرآن مجید برای مشروعیت بخشی به جنایات خود علیه کُردها دست زدند..
مراحل تاریخی عملیات انفال
مرحله نخست (۲۳ فوریه تا ۱۹ مارس): آغاز حملات به مناطق دوکان، ماوت، سلیمانیه، چوارتا، سرگلو و بنگلو؛ بیش از ۱۰۰ یورش گسترده که طی آن بسیاری از روستاها با خاک یکسان شدند، صدها تن از ساکنان در سرمای زمستان به هنگام گریز از مرگ جان باختند و کلیه افراد ذکور (20ـ12) سال بازداشت و در گورهای دستهجمعی با بولدزر دفن شدند.
مرحله دوم (۲۲ مارس تا ۱ آوریل): یورش به قرهداغ، بازیان، دربندیخان و روستاهای سیوسینان، تکیه، بلکجار؛ عملیات شیمیایی به دستور مجید شروع شد و بازداشتهای دستهجمعی و کوچاندنهای اجباری افزایش یافت.
مرحله سوم (۷ تا ۲۰ آوریل): تمرکز عملیات بر منطقه گرمیان و بخشهایی از کرکوک، دیاله و سلیمانیه؛ نابودی ۷۲۸ روستا و بازداشت حدوداً ۲۰ هزار زن و کودک در ۱۴ آوریل که اغلب در گورهای دستهجمعی دفن شدند.
مرحله چهارم (۳ تا 9می): بمباران و حملات شیمیایی در دشت کویه، آغجلر، تقتق، شوان، کوپتەپە، عسکری و دره زاب کوچک (زێ بچووک)؛ طی این عملیات 30000 نفر جان باختند، تنها صدها تن کنار دره زاب کوچک قربانی شدند.
مراحل پنجم تا هفتم (۱۵ می تا ٢٥آگوست): طی این عملیات، روستاهای دامنه کوههای شقلاوه و رواندز برای از بین بردن نیروهای کُرد در بالسیان و مناطق کوهستانی شقلاوه به طور کامل نابود شدند.
مرحله هشتم (۲۵ آگوست تا ۶ سپتامبر): بمباران مناطق شمالی، بهویژه بادینان، دهوک و زاخو با بمبهای خوشهای و غیرمتعارف؛ در 29 آگوست 2980 تن از مردم بیگناه در حال گریز از درههای پرفراز و نشیب با گازهای سمی خفه شدند و روز بعد توسط نیروهای بعثی سوزانده شدند.
جمع بندی
بر اساس آمارهای موجود، طی انجام جنایات انفال بیش از ۴۰۰۰ روستا، ۲۰ شهر و شهرک، ۳۱۰۰ مسجد و ۱۰۰ کلیسا را تخریب و منجر به آلوده شدن مناطق کشاورزی به ۱۵ میلیون مین شد. آسیبهای جسمی و ترومای روانی، بیماریهای ژنتیکی ناشی از بمبهای شیمیایی، تخریب زیر ساختهای اقتصادی، از همگسیختگی خانوادهها، تبعید اجباری و آوارگی، تجاوز به جسم و کرامت زنان و فروش کودکان همواره بر دوش بازماندگان سنگینی میکند. لذا، انفال تنها یک رویداد تاریخی تلخ نیست، زخم عمیقی از رنج و مقاومت کُردها و سکوت ناعادلانه جهان بر این بیعدالتی است.
گزارش به زبان کُردی
سەردێڕ: کارەساتی ئەنفال؛ هەشت قۆناغی جینۆساید دژی نەتەوەی کورد
فهراتاب: لە ساڵی ١٣٦٧ڕژێمی بەعسی عێراق بە فەرمانی سەدام حسەین، سەرۆک کۆماری ئەوکات ئۆپەراسیۆنی ئەنفالی لە دژی کورد دەستپێکرد؛ کارەساتێکی ئامانجدار و بەربڵاو کە ژیان و ماڵی زیاتر لە ١٨٢ هەزار هاوڵاتی مەدەنی ڕووخاند و هەزاران گوندی لە هەشت قۆناغدا وێران کرد.
دوای دابەشبوونی کوردستان لەلایەن وڵاتانی ڕۆژئاواوە، کورد مێژوویێکی پڕ لە گێژاوی بەخۆیەوە بینی. لەو کاتەوە کوردەکانی عێراق وەکوو کوردەکانی دراوسێ بۆ گەیشتن بە مافەکانیان لەگەڵ حکومەتی ناوەندی لە ململانێدا بوون. بۆیە حکوومەتی عێراق بە مەبەستی بە عەرەبکردنی کورد و گۆڕینی دیمۆگرافی کوردستان دەستی بە هەڵمەتی ئەنفال کرد. فەرمانی ئەنفال بە سەرکردایەتی "عەلی حەسەن مەجید" ناسراو بە "عەلی کیمیایی" ئامۆزای سەدام، بە تێکەڵکردنی چەکی کیمیاوی و پاساوی ئایینی یەکێک لە تاڵترین ڕووداوەکانی سەدەی بیستەم بوو. ئەنفال کە لە قورئانەوە گیراوە، ڕمزێک بۆ پاکتاوکردنی گەلی کورد لەلایەن حکوومەتی بەعسەوە بوو. ئەنفال لە قورئاندا واتا " مافی پێشێلکاری هەموو سامانی کافرەکان لە شەڕدا". بۆیە هەڵبژاردنی زیرەکانەی ئەم ناوە پاساوێک بۆڕەوایی پێدانی تاوانە نامرۆڤیەکانی ڕێژیم بوو.
قۆناغە مێژووییەکانی ئۆپەراسیۆنی ئەنفال:
قۆناغی یەکەم (٤ بۆ ٢٩ی ڕەشەمە): دەستپێکی هێرش بۆ سەر ناوچەکانی دووکان، ماوەت، سلێمانی، چوارتا، سەرگەڵوو و بەرگەڵوو؛ زیاتر لە ١٠٠ هێرشی بەربڵاو کە لە ئاکامدا زۆرینەی گوندەکان بە تەواوی ڕووخێنران، هەموو پیاوی(12بۆ20) ساڵ بە بلدوزەر لە گۆڕە بەکۆمەڵەکان کرانە چاڵ و یەکەم گۆڕە بەکۆمەڵەکان سەریان هەڵدا. بە سەدان کەسیش لە کاتى هەڵاتندا لە سەرمای زۆری زستان ڕەق هەڵاتن.
قۆناغی دووەم(٢ بۆ ١٢ی خاکەلێوە): بۆردوومانی قەرەداغ، بازیان، دەربەندیخان و گوندەکانی سێوسێنان، تەکیە و بەلەکجاڕ؛ دەست پێکردنەوەی ئۆپەراسیۆنە کیمیاییەکان بە فەرمانی مەجید، دەستبەسەرکرانی بەکۆمەڵی خەڵکی مەدەنی، ئاوارەبوونی زۆرەملێ و دووبارەبوونەوەی تاوانە پێشوەکان ئامانجی ئەم هێرشە بوو.
قۆناغی سێیەم( ١٨بۆ ٣١ی خاکەلێوە): لەم ئۆپەراسیۆنەدا تیشک خرایە سەر دەڤەری گەرمیان و بەشێک لە کەرکوک و دیالە و سلێمانی؛ 728 گوند وێران بوون، نزیکەی 20 هەزار ژن و منداڵ لە ٢٥ی خاکەلێوە دەستبەسەرکران کە زۆربەیان لە گۆڕی بەکۆمەڵدا نێژران، هێندێکیش یان گوازرانەوە بۆ سیاچاڵەکانی بەعس یان لە بازاڕەکاندا وەکوو کۆیلە فرۆشران.
قۆناغی چوارەم (١٣تا ١٩ی گوڵان): بۆردوومان و کیمیابارانی دەشتەکانی کۆیە، ئاغجەلار، تەقتەق، شوان، کۆپتەپە، عەسکەری و دۆڵی زابی بچووک؛ لەم ئۆپەراسیۆنەدا ٣٠ هەزار کەس قوربانی و کران تەنیا سەدان کەس لە دۆڵی زابی بچووک کوژران.
قۆناغی پێنج تا حەوت (٢٥ی گوڵان تا٣ی خەرمانان): لەم ئۆپەراسیۆنە ): لەم ئۆپەراسیۆنەدا گوندەکانی داوێنی چیای شەقڵاوە و ڕواندز، بە تەواوی بۆ لەناوبردنی هێزە کوردییەکان لە بەلسیان و ناوچە شاخاوییەکانی شەقڵاوە لەڕووی نەخشەدا سڕانەوە.
قۆناغی هەشتەم (٣ تا ١٥ی خەرمانان): بۆردومانکردنی ناوچەکانی باکوور بەتایبەتی دەڤەری بادینان و دەوروبەری دۆهۆک و زاخۆ، بە بۆمبی کلاستەر و چەکی ناڕەوا. لە ئاکامدا ٢٩٨٠ کەس لە خەڵکی بێتاوان بە گازە ژەهراویەکان خنکێنران و ڕۆژی دوایی لەلایەن هێزە بەعسیەکانەوە سووتێنران.
ئەنجام
بەپێی ئامارە بەردەستەکان، دەرئەنجامەکانی ئەنفال؛ وێران بوونی زیاتر لە چوار هەزار گوند، 20 شار و شارۆچکە، ٣100 مزگەوت و 100 کلیسا، سڕینەوەی٩٠ لە ١٠٠ی گوندەکانی هەرێمی کوردستانی لەسەر نەخشە، پیسبوونی ناوچە کشتوکاڵییەکان بە 15 ملیۆن مین، پێکهاتەی ترۆمای جەستەیی و دەروونی، تووشیاری نەخۆشییە بۆماوەییەکان بەهۆی بۆمبی کیمیاییەوە، تێکدانی ژێرخانی ئابووری، تێکچوونی خێزانەکان، دەربەدەر و ئاوارەبوونی زۆرەملێ، دەستدرێژیکردن بەسەر جەستە و کەرامەتی ژنان، فرۆشتنی منداڵان بە کەمترین نرخ و ... بەدواوە بوو.
بۆیە ئەنفال کە بە "ئەنفالی بێدەنگ" ناسراوە، تەنها ڕووداوێکی مێژوویی تاڵ نییە، بەڵکوو برینێکی قووڵ لە ئازار و بەرخۆدانی نەتەوەی کورد و بێدەنگی ناڕەوای هەموو جیهان و ڕێکخراوە مافە مرۆڤیەکانە لە بەرانبەر ئەم نادادپەروەرییەدا.
گزارش از کوهستان منبری از اعضای کلاس روزنامهنگاری و برندسازی فراتاب – دوره 16.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است.
