پیشگیری و ملاحظات سیاستگذاری در حوزه مواد مخدر | فراتاب
کد خبر: 8923
تاریخ انتشار: 1 مهر 1397 - 11:20
اسدالله افشار
امروزه اعتياد به مواد مخدر یکی از مهم‌ترين و شاخص‌ترين مسائل اجتماعي در دنیا به شمار مي‌رود، و فرد معتادکه مبتلا به افیون شده است بیمارتلقی می گردد. این بیماری، صعب العلاج نبوده و با اراده و همت فرد، خانواده و جامعه قابل درمان است.

مقدمه

امروزه اعتياد به مواد مخدر یکی از مهم‌ترين و شاخص‌ترين مسائل اجتماعي در دنیا به شمار مي‌رود، و فرد معتادکه مبتلا به افیون شده است بیمارتلقی می گردد. این بیماری، صعب العلاج نبوده و با اراده و همت فرد، خانواده و جامعه قابل درمان است. چنان چه طالب پیشگیری ازاعتیاد و خواهان ترک معتادان هستیم و  می خواهیم این معضل و بحران حل و یا به حداقل رسانده شود؛ باید ازظرفیت های علمی متخصصان و صاحب نظران، تعامل و هماهنگی متولیان امردر دستگاه های ذی ربط در این زمینه و همچنین پتانسیل خانواده ها ، به نحو شایسته بهره گیری شود. برای کنترل و مبارزه با امراعتیاد ضروری است نسبت به این موضوع اولا ابعادش شناسایی وثانیا اطلاعاتش درحوزه های زیستی ، رفتاری ، اجتماعی و قانونی جمع آوری تا بتوان ازطرق علمی و راهکارهای دانش بنیان براین معضل فائق آمد.

 

طرح موضوع

بدون تردید طیف وسیعی ازعلل و عوامل متعدد و مؤثرفرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، بهداشتی، امنیتی و قضایی درگسترش گرایش به اعتیاد نقش اساسی ایفا می نمایند. کوتاهی و قصور مبادی و مراجع یاد شده درمبارزه جدی با این آفت و بلای خانمانسوز قطعا موجب: فروپاشی خانواده ها، نابودی نسل نوجوان و جوان، بسترسازی برای بزهکاری و انحرافات اجتماعی و اضمحلال سرمایه های پویا و خلاق مادی و معنوی  می گردد. برای سرو سامان دادن به چنین اوضاع آشفته باید پیشگیری را مقدم  بر درمان دانست و شرائطی را فراهم آورد تا عوامل ساختاری و نارسائی بخش های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه اصلاح و به کمک پیشگیری آید.

 

راهبرد پیشنهادی

 برای رفع معضل اعتیاد، باید به سراغ ریشه ها رفت، زیرا تا ریشه های اعتیاد قطع نشود، پیشگیری  ازآن امکان پذیر نخواهد بود. علاوه برآن، باید تحقیقات وسیع علمی نیز به منظور شناسایی دقیق علل روی آوردن افراد، به اعتیاد صورت گیرد. در حوزه «مقابله با عرضه» و «پیشگیری» باید مدل نظری درسیاستگذاری حوزه اعتیاد داشته باشیم و از تجربه های جهانی دراین زمینه استفاده بهینه نماییم. بنابراین تنها با تولید اطلاعات و دانش دقیق و روزآمد دربهره گیری از پژوهش های جامعه شناختی و روان شناختی است که می توان کیفیت سیاستگذاری ها، برنامه ریزی ها و اقدامات اجرایی دراین زمینه را ارتقا بخشید تا حصول نتایج محقق گردد.   

بدیهی است نتایج این قسم پژوهش ها، نگرشی واقع بینانه به امرمبارزه با اعتیاد و موادمخدر، بررسی و توصیف وضعیت موجود است که؛ موجب توجه به بخش های مغفول و درنتیجه بهبود درروند سیاستگذاری ها، برنامه ریزی ها و اهداف مد نظر خواهد شد.

 

اهمیت پیشگیری و تقدم آن بر درمان

امروزه براحدی پوشیده نیست که پیشگیری از اعتیاد از اهمیت فوق العاده ویژه ای در دنیا برخورداراست و قطعا بر درمان اعتیاد نیزتقدم دارد. فرض بنیادی  راهبردهای پیشگیرانه این است که پیشگیری از سوء مصرف مواد راحت تر، کم هزینه تر و مؤثرتر از درمان آن است  به این خاطر که برنامه پیشگیری  مناسبی برای جمعیت مورد هدف اتخاذ شود. عقل سلیم نیزباور دارد پیشگیری مهم تر، سهل الوصول تر، ارزان تر و منافع آن با حداکثر سود مادی و معنوی برای فرد و جامعه در دسترس و قابل تحقق است. درچهاردهه اخیر، جهان با آمارهای دهشتناک و تکان دهنده ای ازشیوع و گسترش مصرف مواد عموما در سطح جوامع و به طور خاص درمیان جمعیت نوجوان و جوان مواجه بوده است. کارشناسان و صاحب نظران؛ این سیرصعودی را در دنیا نگران کننده و چالش برانگیز خوانده و آثار زیان بار دارویی، اجتماعی، قانونی، بهداشتی و اقتصادی ناشی از سوء مصرف مواد را گوشزد و یادآورشده اند.   

در بحث اعتیاد هیچ گاه اقدامات پزشکی و درمانی نفع نشده است اما یک نکته کلیدی دراین زمینه وجود دارد و آن این است که نباید از اقدامات و فعالیت های مربوط به پیشگیری چشم پوشاند و دراین زمینه غفلت ورزید. بدون هیچ گونه تعصب باید پذیرفت با توجه به تجربیات موجود و ارزشیابی های صورت گرفته ، درپاره ای مواقع  روش  های درمانی مؤثر نبوده است. تصدیق این مدعی را می توان در نزد معتادان یافت، آن هنگام که بسیاری از معتادان ، درمان خود را ناتمام گذاشته و یا پس از ترک و اتمام دوره درمان، در مدت اندکی مجددا به اعتیاد سلامی دوباره و چند باره خواهند داشت. با عنایت به آن چه بیان شد اهمیت پیشگیری امری منطقی و پذیرفته شده در نزد عقلا می باشد. بنابراین بهترین شیوه برای جلوگیری از اعتیاد معالجه آن نیست بلکه پیشگیری از به وجود آمدن آن است؛ و لذا از نگاه متخصصان، آن‌قدری که پیشگیری از ایجاد اعتیاد اهمیت دارد معالجه آن از اهمیت برخوردار نیست.

لازم به ذکراست انجام و اجرای برنامه های پیشگیری ، مستلزم مراحل خاصی است و چنان چه نسبت به آن بی توجهی صورت گیرد، به طور قطع مشکل اعتیاد را حاد و پیچیده تر می کند؛ و لذا برای این که با این معضل مواجه نشویم، ضروری است نخست عوامل ایجاد کننده آن شناسایی و شناخته شود.

تأکید می شود درکنار مبارزه با عرضه مواد و ارائه خدمات درمانی، رویکردهای پیشگیری را باید مورد توجه و در اولویت قرارداد.

بنابرآخرین گزارش UNODC2018؛ نزدیک 275میلیون نفر(5.6درصد ازکل جمعیت جهان 64-15 سال حداقل یکبار در سال 2016مواد مصرف کرده اند)، 31 میلیون نفر دچاراختلالات سوء مصرف مواد هستند، 450هزار نفردر سال 2015 بر اثر مصرف مواد فوت ن که از این میان 167هزارو 750 نفر عمدتا براثر بیش مصرفی( اوردوز) فوت کرده اند.

لازم است به این نکته نیز اشاره ای داشته باشیم که در بحث اقتصادی بودن پیشگیری؛ به ازای تخصیص هردلار برای پیشگیری چندین دلاردر درمان صرفه جویی خواهد شد.

 

پیشگیری؛ از مهم ترین عرصه های مبارزه با موادمخدر

امروزه «پیشگیری» یکی از مهمترین عرصه های مبارزه با موادمخدر است، به طوری که اغلب از مفهوم «مبارزه» برداشت دیگری غیر از« پیشگیری» ندارند. علت اصلی غلبه تلقی «پیشگیرانه» برسایرتلقی ها از «مبارزه» این است که طبق محاسبات هزینه و فایده، اثربخشی «پیشگیری» در قیاس با «مقابله با عرضه» در مطالعات متعدد به اثبات رسیده است.

دراولین مطالعاتی که در خصوص برنامه های پیشگیرانه انجام شده است رابطه بین «شروع مصرف موادمخدر وروان گردان» و«ارزشگذاری منفی مربوط به مصرف موادمخدر» مورد آزمون قرارگرفت. نتایج این   پژوهش ها نشان دادکه برنامه های پیشگیرانه متمرکزبرعواطف نظیر«خودآگاهی افزایش یافته»، «خودارزشمند پنداری» و «تعاملات اجتماعی» اثربخشی قابل قبولی در مصرف موادمخدردارند.

 

تعریف پیشگیری و فرایند آن

برای درک بحث مورد نظر و تلقی درست و منطقی از واژه پیشگیری؛ ابتدا ضرورت ایجاب می کند ما تعریفی نزدیک به واقع از این واژه ارائه نمائیم. درنگاه اول پیشگیری یعنی جلوگیری ازحادث شدن یا وقوع یک اتفاق. از آن جا که محور بحث دراین کنگره (دانش اعتیاد) انسان و اعتیاد می باشد این تعریف از منظر بهداشتی خیلی می تواند راهگشا باشد؛ بنابراین پیشگیری ازاین منظر به معنای جلوگیری از بروزبیماری قبل از وقوع و شکل گیری آن می باشد. و در واقع می توان پیشگیری را از بُعد فنی وکارشناسی نیزاین گونه تعریف نمود:   

مداخله‌ای مثبت و اندیشمندانه برای مقابله با شرایط مضر قبل از این که منجر به اختلال یا ناتوانی شود. البته با توجه به تعریف مذکور؛ قطعا پیشگیری با دو مفهوم حفظ سلامتی و ارتقای سلامتی نیز ارتباط تنگاتنگی خواهد داشت.

پیشگیری ازمنظر حفظ سلامتی درحقیقت به معنای حفظ فرد ازانواع آسیب ها و ازجمله اعتیاد وکمک به او به هنگام آسیب است. و پیشگیری از جنبه ارتقای سلامتی فراتر از حفظ سلامتی بوده و در واقع  نگاه معطوف به این موضوع است که؛ نه تنها باید اقداماتی انجام شود که افراد آسیب نبینند و دچار اعتیاد نشوند بلکه ضمن به حداقل رسانیدن آسیب و ناتوانی، بالاترین میزان سلامتی برای آن‌ها فراهم شود. دریک نتیجه گیری  می توان گفت: پیشگیری ، فرایندی است که دراین مسیر چنان چه ارتقای سلامتی شکل نگیرد حفاظت ازآن امکان پذیر نخواهد بود و لذا فرایند پیشگیری بدون استفاده کاربردی ازدومفهوم ارائه شده محقق نخواهد شد. بنابراین ، پیشگیری ، چاره ای منطقی برای ایمن سازی روانی و جسمانی ارائه می  دهد.

گستره تأثیرگذاری در حوزه پیشگیری از اعتیاد با توجه به دو مفهوم بیان شده ؛ می بایست موارد زیر را پوشش دهد:

1-  کاهش ابتلای افراد به اعتیاد و ارتقای سلامت آن‌ها؛ 2-  شناسایی به هنگام جمعیت‌های در معرض خطر اعتیاد و سوء مصرف کنندگان مواد؛ 3-  تحت پوشش  قراردادن ( آموزشی و درمانی) آن‌ها به منظور کاهش خطر بیماری؛ 4- توان بخشی و ارائه خدمات مشاوره روانی-اجتماعی؛ 5- حمایت از افرادی که درمان را دریافت داشته و مصرف را کنار گذاشته‌اند.

شاید بتوان موارد احصا شده در ذیل را که اشاره به برخی از مهمترین برنامه های پیشگیری از اعتیاد دارد درهمین راستا تعیبرنمود:

1- ارتقای آگاهی جامعه در مورد مواد مخدر؛ 2- شناخت و مقابله با باورهای غلط ؛ 3- تغییر نگرش و تقویت رفتارهای محافظت کننده؛ 4- افزایش مهارت های زندگی؛  5- ترویج سبک زندگی سالم؛ 6- ترویج فرهنگ سلامت؛ 7- ایجاد تحرک و نشاط اجتماعی.

 

سیاست ها و راهبردهای پیشگیری؛ متکی بر درک علمی

سیاست ها و راهبردهای پیشگیری که « پژوهش محور» و «دانش بنیان» هستند، متکی بر درکی علمی از پیشگیری هستند. درک علمی از پیشگیری از مصرف موادمخدر، براین گزاره متکی است که باید بتوان نتایج حاصل از تحقیقات را در تدوین برنامه های پیشگیرانه مؤثرتراعمال کرد.

 

 پیشگیری و سیاست گذاری های اجتماعی

برخی از کنش گران مبارزه با موادمخدر، پیشگیری را به مثابه نوعی خاص از«سیاست گذاری های اجتماعی» قلمداد می کنند. این درک از پیشگیری از وجود تفاوت های بارزدر میان کشورها درارتباط با « سیاست های دولت ها» در مبارزه با مصرف موادمخدراستنتاج می گردد. به رغم وجود فهرست طولانی ازاین سیاست های متفاوت در سطح جهان؛ دو نوع عمده آن عبارتند از: 1- پیشگیری به مثابه سیاست های مربوط به «کاهش تقاضا» و 2- پیشگیری به مثابه سیاست های مربوط به «کاهش عرضه».

 

پیشگیری رایج یعنی؛ کنترل یا نظارت اجتماعی بر اعضای جامعه

تلقی دیگری که از پیشگیری رایج است تحت عنوان « کنترل یا نظارت اجتماعی بر» اعضای جامعه پیش از ورود به مرحله وابستگی به مصرف موادمخدراست. دراین معنا، پیشگیری به مثابه مشروط و محدود کردن رفتار و اعمال فرد یا افراد جامعه در راستای اهداف و هنجارهای جامعه می باشد. در صورتی که این اقدام با درونی سازی هنجارها در فرد صورت پذیرد، آن گاه از تغییرکنترل درونی در برابرگرایش به مصرف موادمخدر سخن به میان می آید. اگر محدود و مشروط سازی، صرفا از طریق سایر افراد جامعه برکسی اعمال گردد، آن را کنترل بیرونی می نامند. 

 

ضرورت توجه به برنامه‌ریزی و مراحل پیشگیری از اعتیاد

برای آن که بتوانیم در بخش پیشگیری موفق عمل نماییم ، مستلزم آنست که؛ اولا اهداف مختلف، ثانیا برنامه ریزی دقیق باتمام جزئیاتش( برای رسیدن به اهداف)، وثالثا اجرای برنامه ها و ارزیابی درست و صحیح را در این ارتباط مد نظر قرار دهیم؛ بنابراین با عنایت به توضیح ارائه شده دراین بخش، مراحل احصاء شده زیر را  باید در زمینه برنامه ریزی پیشگیری از اعتیاد مورد توجه قرارداد:

1- نیازسنجی:  بررسی نیازهای هر منطقه ( برقراری ارتباط با مردم ازطریق اجتماعات، مطالعه روی افراد معتاد درحال استفاده ازخدمات درمان اعتیاد، استفاده ازشاخص‌های جامعه چون:جرایم، بیکاری و بیماری‌ها،   ارتباط با مسئولان هرمنطقه، بهره گیری از مطالعات پژوهشی علمی)

2- مشخص کردن اهداف کلی: بیانگر راه حل‌های مشخصی ‌باشد، استفاده از نظر و دیدگاه افراد  صاحب نظر و علاقه‌مند.

3- تعیین اهداف به صورت جزئی و عینی: اهداف عینی براساس شش ماه اول و دوم تعیین شود. برای تعیین اهداف عینی ، می‌بایست پرسش‌های قابل اندازی‌گیری ، برای آینده نزدیک ، در زمان مشخص طرح گردد.

4- شناسایی منابع مورد نیازدراهداف: با توجه به این بند، باید تعداد متخصصان و افراد داوطلب ، میزان فعالیت‌هایی که باید انجام شود(آموزش، تعدادجلسات آموزش و میزان هزینه)، حمایت‌های اجتماعی و منابع مالی لازم تعیین وتأمین شود.

5- شناسایی منابع مالی موجود سازمان مجری: در این طرح می توان از منابع مالی مردم ، افراد یا مؤسسات خیریه و یا سایر سازمان‌ها کمک گرفت.

6- مشخص کردن وظایف مدیریت و سازمان‌های مختلف: نیازمند نظام اداری کارآمد ، تدوین قوانین و دستور عمل‌های منطبق بر واقعیت‌ها، و نیازهای اجتماعی و تدوین برنامه پیشگیرانه توأم با مدیریت خلاق می‌باشد ( مدیر خلاق می‌تواند فعالیت‌های اعضاء را مشخص کند ، از نقطه نظرات افراد استفاده کند ، نظرات مختلف را هماهنگ کند و نهایتاً خود بتواند نظرات مشخصی را ارائه دهد و آن ها را به مرحله اجرا بگذارند.)

7- اجرا و عملیاتی کردن برنامه های تدوین شده(اقدام): برنامه‌ها باید به گونه‌ای باشند که در صورت وقوع حوادث غیرمترقبه ( مشکلات قانونی، مالی یا اجرایی )، تلاش‌های پیشگیری را با شکست مواجه نسازد.

8- مشخص کردن چگونگی ارزیابی: ارزیابی با هدف آگاهی از روند صحیح برنامه‌های پیشگیری و سطوح پیشگیری ازاعتیاد انجام می‌شود و مشخص می کند که آیا اهداف کلی یا اهدا ف عینی برآورده شده‌اند یا خیر؟ آیا شواهدی و مصادیقی وجود دارد که نشان دهد میزان بروز اعتیاد در منطقه مورد بررسی کاهش یافته است؟ آیا مردم این منطقه نسبت به خطر اعتیاد آگاه‌تر شده‌اند؟ و... 

شایان ذکراست چنان چه نیازهای اساسی انسان از قبیل خوراک ، پوشاک ، مسکن و امنیت تأمین شده باشد ، در آن صورت سخن گفتن از پیشگیری ، بهداشت ، حفاظت و ارتقای سلامتی بیشترمعنا پیدا خواهد نمود.

9- بازبینی برنامه ها: دربازبینی برنامه ها ما به دنبال؛ بهتر کردن فعالیت‌ها و برنامه‌ریزی پیشگیری از اعتیاد، و درصورت لزوم تعدیل و تصحیح، امکان تعریف مجدد اهداف، افزایش کارآمدی فعالیت‌های پیشگیری هستیم. 

از این نکته نیز نمی توان به سادگی عبورکرد و باید اذعان داشت که هیچ سازمان یا نهادی به تنهایی نمی‌تواند از اعتیاد در جامعه پیشگیری کند و حل این معضل؛ حمایت گروه ها، نهادها، مراکز ذی ربط و اقشار مختلف جامعه را نیز نیاز دارد.

 

چهارمعیار رایج در تقسیم بندی گونه های پیشگیری

گونه های پیشگیری برحسب چهارمعیار رایج در تقسیم بندی گونه ها یا سنخ های پیشگیری معرفی می شود. این چهار معیار عبارتند از:

 معیاراول- اقدام به «پیشگیری» از مصرف موادمخدر از حیث «زمان اقدام»

اقدام به «پیشگیری» از مصرف موادمخدر از حیث «زمان اقدام» می تواند به سه نوع «اولیه»، «ثانویه» و «ثالثیه» تقسیم شود. این تقسیم بندی یکی از رایج ترین تقسیم بندی هایی است که در سال های پیشین از اعتبار برخورداربوده است اگرچه، امروزدیگرچندان رایج نیست.

 

معیاردوم- فعالیت های پیشگیری از اعتیاد با توجه به جامعه هدف

فعالیت های پیشگیری از اعتیاد با توجه به جامعه هدف، به سه قسمت پیشگیری همگانی( از نامش پیداست این نوع پیشگیری بدون هرگونه غربالگری و معطوف به عموم جمعیت حاضردر یک واحد اجتماعی؛ نظیرمحله، همه مردم یک کشور، همه دانش آموزان یا... می شود و اطلاعات ومهارت های لازم را به همه آن ها ارائه می نمایند) ، انتخابی( این پیشگیری صرفا درگروه های پرخطر نظیر دانش آموزان ازحیث داشتن مشکلات درسی، ناراحتی های روحی و روانی، مشکلات خانوادگی ودوستان ناباب، طراحی و اجرا می شود)، موردی  ( این نوع پیشگیری برروی افرادی متمرکز است که اولین نشانه های آن نظیر مصرف سیگار و الکل و همچنین علائم ارتکاب سایر رفتارهای مشکل زای مرتبط با مصرف موادمخدر در آن ها بروز پیدا می کند) تقسیم می شوند که هریک درجای خود از اهمیت قابل توجهی برخورداراست.

 

 معیارسوم-«پیشگیری کیفری» و «غیرکیفری»  

این تقسیم بندی که در امر مبارزه با موادمخدر از حیث پیشگیری معرفی گردیده است؛ «پیشگیری کیفری» و «غیرکیفری» نامیده شده است. درپیشگیری کیفری؛ هدف ترس و ایجاد رعب در دل مصرف کنندگان موادمخدراست تا با آن بتوان ازتکرار رفتار مصرف موادمخدرکاست؛ نظم و امنیت عمومی با تأدیب آن ها تضمین گردد؛ فرصت های مصرف را محدود کرد تا از ورود اعضای دیگرجامعه به جرگه مصرف کنندگان موادمخدر جلوگیری نماید. اقداماتی که در راستای ایجاد بستر و زمینه مساعد برای اجرای«پیشگیری کیفری» انجام می شود، تحت عنوان پیشگیری غیرکیفری نامیده می شود.

 

 معیارچهارم- « پیشگیری وضعی» و « پیشگیری اجتماعی»                    

معیار چهارم معیار«آماج اقدام» است.این پیشگیری عبارت از«پیشگیری وضعی» و « پیشگیری اجتماعی» است.

« پیشگیری وضعی»: مداخلاتی که برای حذف یا کاهش«اراده، میل یا انگیزه»، یا «مهارت یا فن» و «موقعیت» اعضای جامعه برای مصرف موادمخدر انجام می شود تحت عنوان پیشگیری وضعی شناخته می شود. هدف ازاین نوع از پیشگیری، تقلیل« فرصت های» ورود به عرصه مصرف موادمخدراست که معمولا با«تغییر وضعیت های پیش ازمصرف موادمخدر» سر و کار د ارد.

«پیشگیری اجتماعی»: آن دسته از اقداماتی که با شناسایی علل و عوامل شکل گیری و تکوین مصرف موادمخدر سعی در ممانعت ازآن دارند تحت عنوان پیشگیری اجتماعی رمزگذاری می شوند.

 

 پیشگیری پایه

پیشگیری پایه که با پیشرفت دانش همه گیرشناسی در زمینه بیماری های قلبی-عروقی  در دهه اخیرمورد توجه واقع و مطرح شده است؛ یکی از سطوح پیشگیری از اعتیاد می باشد. هدف از این پیشگیری؛ جلوگیری از ظهور و استمرار آن گروه از الگوهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که در افزایش خطر بیماری نقش شناخته شده‌ای داشته و دارند. ذکر این نکته ضروری به نظرمی رسد تا بدانیم؛  ارتقای سلامتی و بهبود کیفیت زندگی با آموزش دادن مسائل بهداشتی ازطریق مراجع ذی ربط به مردم و افزایش سطح رفاه اقتصادی اجتماعی توسط مؤسسات دولتی؛ دستیابی به پیشگیری پایه را امکان پذیر می سازد.

 

مهم ترین استراتژی های پیشگیری از اعتیاد

پیشگیری از اعتیاد و  مقابله با مصرف مواد مخدر صنعتی و شیمیایی باید امری مهم و مؤثر درجامعه وکشور تلقی گردد. کارشناسان، صاحب نظران و مراکز پیشگیری و مراقبت، می توانند با پژوهش ها و تحقیقات میدانی خود، کمک های قابل توجهی را در این زمینه ارائه نمایند. البته نباید از داشتن راهبرد و برنامه مدون صحیح آموزش افراد مبتلا به اعتیاد، استفاده درست از ظرفیت رسانه های مکتوب و تصویری، تبلیغات، اطلاع رسانی و رصد دائم معتادان چشم پوشانده و غافل شویم؛ چنان چه غفلت دراین خصوص صورت پذیرد یقین بدانیم چشم اندازمناسبی به لحاظ استراتژی 20 سال آتی، سیاستگذاری، مقابله و پیشگیری نخواهیم داشت! بنابراین با هم افزایی مراکزذی ربط و مراجع متولی و مسئول خصوصا دو وزارتخانه مهم آموزش وپرورش و علوم، تحقیقات و فن آوری، می توان با هدفمندی به اهداف مد نظر دست یافت.     

دراین راستا عوامل مهم دیگری نیز نقش دارند که فهرست وار به آن ها اشاراتی خواهیم داشت:

1- آگاه سازی افراد در مورد خطرات و مضرات مواد مخدر؛

2- افزایش مهارت های زندگی مانند مهارت تصمیم گیری، حل مسئله، ارتباطات اجتماعی؛

3- تقویت فعالیت های جایگزین به جای مواد مخدر برای ارضای نیازهای روانی اجتماعی نوجوانان و جوانان؛

4- مشاوره مداخله حین بحران؛ در بحران های مختلف در طول زندگی؛

5- ارتقاء مبانی فرهنگی و مذهبی؛

6- تقویت قوانین و مقررات مبارزه با مواد مخدر؛

7- درمان معتادان برای جلوگیری از سرایت اعتیاد؛

8- کاهش نرخ فقر، بیکاری و رونق اقتصادی؛

9- اجتماعی شدن مبارزه با مواد مخدر؛

10- استراتژی های فوق را می توان در قالب فعالیت های زیر دنبال کرد:

- فعالیت های متمرکز بر فرد؛

- فعالیت های متمر کز بر آموزش و آگاه سازی والدین؛

- فعالیت های متمر کز برمعلمان و مدرسه؛

- فعالیت های پیشگیری با استفاده از رسانه ها؛

- فعالیت های متمرکز بر ارتقای وضعیت محله؛

- فعالیت های پیشگیری از طریق محل های کار و مکان های تجمع؛

- فعالیت های پیشگیری با استفاده از شبکه مراقبت های بهداشتی اولیه؛

- وضع و اجرای قوانین و مقررات.

با توجه به آن چه که تاکنون بیان گردید؛ اگر نتوانیم شرائطی را  با یک استراتژی از پیش طراحی شده با سیاست گذاری صحیح در جامعه تعریف و فراهم آوریم، نباید انتظار معجزه داشت و شاهدکاهش اعتیاد و مصرف موادمخدر صنعتی و شیمیایی در جامعه بود!    

 

سخن آخر

دلسوزانه بگویم، قصدم نادیده گرفتن زحمات عزیزان پرتلاش در این حوزه پردغدغه و پراسترس و پر مخاطره نیست؛ اما باید بپذیریم با توجه به گسترش اعتیاد و مصرف موادمخدر صنعتی و شیمیایی در ایران؛ چرا سیاستگذاری در حوزه اعتیاد با توفیق همراه نبوده است؟ سیاستگذاری ما در حوزه اعتیاد آیا دارای مدل نظری بوده است؟ اگربوده است چرا با موفقیت همراه نشده است؟ و شاهد هم اصلا فاقد مدل نظری  بوده ایم و در این زمینه ازمدل های ناکارآمد اقتباسی دنیا استفاده کرده ایم که با مختصات جغرافیایی و فرهنگی کشورمان فرسنگ ها فاصله دارند! این مسیر از قبل از انقلاب به غلط طی شده است و بعد ازانقلاب نیز، متاسفانه برهمان سبیل اشتباه، مسیرادامه پیدا کرده است.اگرما در حوزه سیاستگذاری نتوانیم تکلیف مدل نظری را مشخص سازیم؛ هر سازمان و مرجع مسئول دراین زمینه کارخودش را انجام خواهد داد بدون آن که هیچ ارتباط تعریف شده ارگانیکی بین آن ها برقرارگردد؛ یعنی وزارت کشور سازخودش را می زند، نیروی انتظامی سازخودش را می زند، قوه قضائیه سازخودش را می زند، ستاد مبارزه با مواد مخدر و مجمع تشخیص مصلحت نظام هم ساز خودشان را می زنند؛ و در نهایت برآیند و نتیجه جزیره ای عمل کردن در این زمینه، موجب هدر رفتن انرژی ها و خنثی شدن آثار و اقدامات می گردد!

 

دکتر اسدالله افشار، پژوهشگرارشد مرکز تحقیقات،رهیافت هاو مطالعات بین المللی مواد مخدر(کادراس)

بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است

نظرات
آخرین اخبار