اختلافات بر سر هیرمند؛ تهدیدی برای ایران و افغانستان | فراتاب
کد خبر: 6294
تاریخ انتشار: 21 خرداد 1396 - 20:10
فاطمه امان
ایران و افغانستان متعهد شده اند به معاهده آب سال 1973، پای بند بمانند. اما تاریخ اختلاف بر سر توزیع آب، به قرن 19 زمانی که افغانستان تحت الحمایه بریتانیا بود و افسری بریتانیایی مرز ایران و افغانستان را در امتداد شاخه اصلی رودخانه ترسیم کرد، باز می گردد.

فراتاب -گروه ترجمه: سفیر افغانستان در تهران نصیر احمد نور، اخیراً به خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران گفت: "افغانستان متعهد به تسهیم آب رودخانه هلمند بین دوکشور است؛ اما اختلاف نظرها بر سر این مسئله که به فاجعه زیست محیطی در جنوب غربی افغانستان و جنوب شرقی ایران منجر شده، ادامه دارد. هر دو کشور متعهد شده اند به معاهده آب منعقد شده در سال 1973، پای بند بمانند. اما تاریخ اختلاف بر سر توزیع آب، به قرن 19 زمانی که افغانستان تحت الحمایه بریتانیا بود و افسری بریتانیایی مرز ایران و افغانستان را در امتداد شاخه اصلی رودخانه ترسیم کرد، باز می گردد.فاطمه امان متخصص مسائل شرق میانه و آسیای جنوبی، به عنوان روزنامه نگار و تحلیلگر سیاسی به شکل گستردهای به انگلیسی و فارسی درباره ایران و آسیای جنوبی نوشته است. او با انتشارات جین، به عنوان تحلیلگر امور اسلامی جین و ... به زبان انگلیسی و فارسی همکاری داشته است. وی نویسنده همکار گزارش شورای آتلانتیک، ایران، افغانستان و جنوب آسیا: حل منابع بی ثباتی منطقه ای نیز است.
در سال 1950، ایران و افغانستان کمیسیون دلتای رودخانه هلمند را با ماموریت اندازه گیری و تقسیم جریان رودخانه بین دو کشور ایجاد کردند. در سال 1973، سندی امضا شد که براساس آن، ایران سالانه 26 مترمکعب آب رودخانه هلمند یعنی 850 میلیون مترمکعب را، می برد.
با این حال، رویدادهایی مانند کودتای سال 1973 در افغانستان، انقلاب سال 1979 ایران، حمله شوروی به افغانستان در سال 1979 و جنگ داخلی پس از آن و حکومت طالبان همه و همه تاثیر بدی روی سرنوشت تالاب هامون که از طریق رودخانه های هلمند یا هیرمند (نامی که این رودخانه در زبان فارسی بدان شناخته می شود) تغذیه می شود، داشت.
در دو دهه گذشته، یکباره تالاب های حاصل خیز به شکل قابل ملاحظه ای خشک شدند. پس از کشته شدن دیپلمات های ایرانی در مزار شریف در سال 1998 توسط طالبان، وقتی ایران تقریباً تا مرز جنگ با آن ها پیش رفت، دولت طالبان سد کجکی را در هلمند تا سال 2002 بست. این موضوع تاثیرات بدی از جمله خشکسالی بر منطقه داشت و باعث تغییرات آب و هوایی و ایجاد گرما شد. این عوامل در کنار استفاده از سیستم های آبیاری سنتی ناکارآمد، تلفات وحشتناکی در حیات وحش و کشاورزی این منطقه داشته است. تالاب، راه را برای گرد و غبار و طوفان شن باز کرده و باعث فرار ناگزیر هزاران نفر از مردم در جستجوی معیشت جدید شده است.
سازمان جنگل ها و مراتع ایران اخیراً توافقی برای اعطای 450000 هکتار از زمین های هامون صابری به دامداران برای جلوگیری از برداشت بیش از حد گیاهان و کاهش بروز طوفان شن امضا کرده است. پروژه های برنامه ریزی شده، شامل ایجاد یک کمربند سبز 100 کیلومتری در اطراف حاشیه جنوبی هامون است. هوشنگ ناظری فرماندار زابل، اظهار داشت :"که چالش هامون را فقط می توان از طریق رویکرد فنی مناسب حل کرد". او در ادامه گفت :"طوفان شن را که مسبب بسیاری از مشکلات هر دو کشور افغانستان و ایران، می توان با کمک گروه های کاری متخصص حل نمود". دانشگاه ها و مراکز علمی دو کشور می توانند تمام این مسائل را با کمک موافقت نامه ها و تفاهم نامه ها و طی جلسات پیوسته و با استفاده از خرد جمعی حل و فصل کنند.
رئیس کمیته تجدید حیات هامون و عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران به خبرگزاری مهر گفت :"عدم توجه به وضعیت هامون سبب مهاجرت 130 هزار نفر شده است که تهدیدی ملی محسوب می شود". رئیس اداره منابع طبیعی شهر هیرمند علت 40 درصد از خشکسالی این رودخانه را وضعیت فعلی آن دانسته، اما گفت :" سیاست های افغانستان در جلوگیری از جریان آب هیرمند به ایران علت بخش دیگر این امر است". رضا نجفی، یک مقام رسمی کشاورزی در استان سیستان و بلوچستان ایران، سهم ایران از آب رودخانه را نابرابر خواند. حسینعلی شهریاری، رئیس کمیته بهداشت مجلس، افغانستان را به تلاش برای هدایت دوباره جریان هلمند با ساخت سدهای متعدد متهم کرد. او معتقد است این وضعیت باعث شده تا آب به استان سیستان نرسد. او پیش تر افغانستان را به تلاش برای تغییر مسیر رودخانه آن گونه "که عکس های ماهواره ای نشان می دهند"، متهم کرد. در همین حال، سفیر افغانستان در ایران تاکید کرد که "بر اساس اطلاعات ما، ایران در حال دریافت آب، بیش از سهم خود بر اساس توافق است". در همان زمان، او ابراز تمایل کرد تا کمیته ای تخصصی برای بررسی تسهیم مناسب آب تشکیل شود.
هم چنین ایران به پروژه سد کمال خان که طرف ایرانی آن را موجب کاهش شدت جریان آب ورودی به استان سیستان و بلوچستان ایران می داند، اعتراض دارد. پروژه سد کمال خان در سال 1996 آغاز شد، اما با وقوع جنگ متوقف و از سال 2011 از سر گرفته شد. این سد که در طول هلمند ساخته شده حدود 95 کیلومتر از شهرستان زرنج ولایت نیمروز افغانستان را در بر گرفته است. این اختلاف تا سطحی تشدید شده که افغانستان، ایران را در سال 2012 به توطئه برای خرابکاری در این پروژه با حمایت از شورش محلی متهم کرد. ایران این اتهامات را رد کرده است. افغان ها از دولت خود خواسته اند که در ساخت سد دریغ نکند. اشرف غنی، رئیس جمهور افغانستان وعده تکمیل نه تنها سد کمال خان بلکه دو سد دیگر را نیز داده است (president.gov.af/fa/news/56774).
سفیر افغانستان در تهران پیشتر تمایل کشورش برای همکاری در تجدید حیات تالاب هامون را اعلام کرده بود. یادداشت غیررسمی ایران و افغانستان در ماه ژانویه سال 2016 نیز بر اجرای کامل معاهده 1973 و "جلسات منظم" اعضای کمیسیون آب هلمند تاکید داشت. در حالی که بهبود مدیریت آب در هر دو کشور از هر زمان دیگری مهم تر شده است، فرصت ها برای انجام این امر در افغانستان، در اوج جریان سرمایه گذاری های بین المللی در این کشور از دست رفته است. منطقه بدون کمک خارجی و همکاری محلی بیشتر، با چالش عمیق تر و به طور بالقوه غیرقابل مصالحه و حل نشدنی مواجه خواهد شد که می تواند تاثیر منفی قابل توجهی بر وضعیت اقتصاد و امنیت هر دو کشور داشته باشد.



برگردان به فارسی: زهرا سعیدی
منبع: atlanticcouncil.org/blogs/iraninsight/iran-afghan-differences-over-helmand-river-threaten-both-countries
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «فراتاب» بلامانع است

نظرات
آخرین اخبار