عوامل موثر در نزدیکی دوباره آنکارا -تل آویو | فراتاب
کد خبر: 3254
تاریخ انتشار: 7 مرداد 1395 - 15:27
امید شکری کله سر

 فراتاب – گروه بین الملل: پس از 6  سال تنش در روابط ترکیه و اسرائیل -  مقامات این کشور طی بیانیه ای عادی سازی روابط خویش را رسما اعلام کردند روابط 2 کشور در پی حمله کماندوهای اسراییلی در بهار سال 2010 به کشتی حامل مواد غذایی و دارویی ماوی مارمارا که از استانبول عازم غزه شده بود دچار تنش شد کشتی ماوی مارمارا با هدف شکستن محاصره غزه عازم غزه شده بود که با حمله کماندوهای اسراییلی و کشته شدن 9 خدمه کشتی ماوی مارمارا این عمل ناکام ماند و تنش در روابط 2 کشور شروع شد بعدها سفیر ترکیه در اسراییل به وزارت امور خارجه اسراییل فراخوانده شد و همچنین صندلی کوتاهی که برای نشستن سفیر ترکیه انتخاب شده بود به عنوان تحقیر سفیر تلقی شد و به میزان تنش در روابط 2 کشور افزود اوج تنش در جریان اجلاس اقتصاد جهانی در داووس سوئیس بود که اردوغان در  جلسه پرسش و پاسخ با شیمون پرز  رییس جمهور اسراییل به بهانه کشتار فلسینیان توسط سربازان اسراییل جلسه پرسش و پاسخ را ترک کرد این اتفاق  به "وان مینیت" مشهور شد و با استقبال بسیار خوب در جهان اسلام و بویژه کشورهای عربی مواجه شد حتی مردم تهران به حضور ده ها هزاری در مقابل سفارت ترکیه در تهران از این اقدام اردوغان تشکر کردند مقامات رسمی ایران هم بارها از این اقدام اردوغان حمایت کردند.

 

اردوغان و حزب عدالت و توسعه بیشترین استفاده سیاسی  را  از این حادثه بردند و محبوبیت روزافزون در دنیای اسلام  برای ترکیه باعث افزایش تعداد توریستهای عرب در ترکیه و هم چنین افزایش سرمایه گذاری اعراب در این کشور شد حزب عدالت و توسعه در سایه تنش ایجاد شده در روابط ترکیه و اسراییل  توانست در انتخابات مجلس – شهرداری ها اکثریت را بدست آورده و بر میزان رای خویش افزود.

 

تنش روابط با اسراییل موضع احزاب مخالف مثل حزب جمهوریخواه خلق و حزب  ملی گرا را در نقطه ضعف قرار داد اما بدنبال وقوع بهار عربی و موضع گیری ترکیه در قبال این رویداد از میزان اثر گذاری ترکیه در منطقه کاسته شد و بحران سوریه نیز و موضع گیری ترکیه در حمایت از مخالفان اسد در کاهش روند تاثیر ترکیه در معادلات منطقه ای موثر واقع شد. این در حالی بود که تا پیش از وقوع بهار عربی حزب عدالت و توسعه با رویکرد تنش صفر با همسایگان در صدد افزایش نفوذ در منطقه و به تبع آن افزایش میزان تجارت با کشورهای همسایه بود. سیاست ترکیه در قبال بهار عربی و بحران سوریه در عمل اجرای این سیاست را با بن بست مواجه کرد. در این بین ساقط کردن جنگنده روسیه توسط نیروی هوایی ترکیه موجب بروز تنش بیشتر در روابط ترکیه و روسیه شد سیاست خارجی ترکیه با بحران جدید روبرو کرد عدم حضور توریستهای روس بر صنعت توریسم ترکیه تاثیر منفی گذاشت و همزمان بسیاری از سرمایه گذارن ترک مجبور به ترک روسیه شدند.

 

تلاش برای عادی سازی روابط

تلاشها برای عادی سازی روابط اسراییل و ترکیه از سال 2013 شروع شد  برخی دیپلماتهای ترک و اسراییل باهم دیدار کردند به نظر می رسد پس از توافق 5+1 با ایران بر سر مسئله هسته ای ایران توازن قوا در منطقه به نفع ایران در حال تغییر بود و لذا این امر تکاپوها برای عادی سازی روابط 2 کشور را تسریع بخشید. در بیانیه رسمی که روز شنبه 26 ژوئن از سوی وزارت امور خارجه اسراییل صادر شد 2 کشور در موارد ذیل توافق کردند:

 1-کمکهای انسان دوستانه دولت ترکیه به بندر آشدود اسراییل خواهد رسید و از آنجا به غزه. (لازم به ذکر است که ترکیه خواستار رفع کامل محاصره غزه بود که مورد قبول اسراییل واقع نشد.)

 2- از سوی اسرائیل به خانواده 9 خدمه کشته شده کشتی ماوی مارمارا غرامت پرداخت خواهد شد.

 3- کلیه پرونده های قضایی که در دادگاههای ترکیه علیه مقامات اسراییل باز شده مختومه اعلام خواهد شد.

 4 – طرفین به افزایش همکاری نظامی و تجاری دست خواهند زد

 5- دفتر حماس در ترکیه اقدامی علیه اسراییل انجام نخواهد داد

 

تاثیر ترانزیت انرژی بر عادی سازی روابط

اما همچنین مسئله انتقال منابع گازی مدیترانه شرقی یعنی میادین گازی اسراییل – قبرس و مصر از خاک ترکیه به بازار اروپا نیز بر روند تسریع عادی سازی ترکیه اسراییل موثر واقع شد پس از بحران اکراین، اتحادیه اروپا مصرانه خواستار کاهش وابستگی به گاز روسیه بود و درصدد یافتن آلترناتیوی برای گاز روسیه بود میدان عظیم گازی "لویاتان" اسرائیل در کنار میدان گازی "آپرودیت" قبرس و میدان گازی "ظهر" مصر در آینده نزدیک می تواند نیاز روز افزون گاز ترکیه و همچنین اتحادیه اروپا را تا حد زیادی فراهم کند مسیر مطمئن و مقرون به صرفه برای انتقال گاز اسرائیل و قبرس به اتحادیه اروپا  مسیر ترکیه است حتی پیش بینی می شود  مساله انتقال گاز قبرس از طریق خاک ترکیه به بهبود روابط بین ترکیه –یونان و ترکیه – قبرس و در نهایت حل مساله قبرس شود. پس از تنش در روابط اسراییل ترکیه در منطقه مدیترانه قراردادهای سه جانبه بین روسیه – اسرائیل – یونان. روسیه- قبرس- یونان و همچنین روسیه – مصر و یونان منعقد شد و ترکیه در حالت انزوا قرار گرفت چرا که با مصر نیز بر سرحمایت حکومت عدالت و توسعه از حکومت مرسی و اخوان المسلمین  با بحران مواجه شده بود.

  

جمع بندی

حل مساله هسته ای ایران پس از توافق 5+1 با ایران و قدرت گرفتن ایران در کنار روابط تیره ترکیه با کشورهای همسایه و همچنین روابط مخدوش اسرائیل با کشورهای اسلامی این 2 کشور را برای عادی سازی روابط ترغیب کرد ساقط کردن جنگنده روس توسط ترکیه  و و حمایت روسیه از کردها در ترکیه و سوریه  خوشایند دولت عدالت و توسعه نبود و قدرت گیری کردها  در سوریه و احتمال تشکیل دولت خودمختار توسط "پ.ی.د" و حمایت همه جانبه روسبه از این تشکیلات در کنار کاهش تعداد توریستهای روس  به اقتصاد ترکیه  ضربه زد خروج سرمایه گذاران ترکیه از روسیه  و  هم موانع دولت روسیه برای کالاهی ترکیه نیز دلیلی برای  تغییر در سیاست خارجی ترکیه می باشد. مسئله انتقال منابع گازی مدیترانه شرقی از خاک ترکیه به اتحادیه اروپا  برای ترکیه قبرس یونان مصر و همچنین اسرائیل منافع فراوانی خواهد داشت ترکیه می تواند از وابستگی خود به گاز روسیه بکاهد و تقاضای روز افزون مصرف گاز را تامین کند اتحادیه اروپا نیز این شانس را خواهد داشت تا وابستگی خود را به روسیه کاهش دهد.

 

امید شکری کله سر- کارشناس مسائل ترکیه –دنشجوی دکترای روابط بین الملل  - دانشکاه یالوا نرکیه

نظرات
آخرین اخبار